Josete is nu vrij met carnaval

Toeristen komen voor een feestje en goedkope seks – soms met minderjarigen.

De 16-jarige Jessica zit op haar bed in een opvangtehuis voor minderjarige prostituees. De politie arresteerde haar tijdens een inval bij een seksclub in de noordelijke kuststad Fortaleza.
De 16-jarige Jessica zit op haar bed in een opvangtehuis voor minderjarige prostituees. De politie arresteerde haar tijdens een inval bij een seksclub in de noordelijke kuststad Fortaleza. Foto Reuters

Op Praça da Sé, in het historische centrum van Salvador da Bahia, dringt een meisje zich op aan een oudere man. Hij betast haar, ziet dat ze gedrogeerd is en duwt haar weg. Ze ziet eruit als achttien, maar kan ook veertien zijn. Vijf meter verder plukken drie politieagenten aan het zadel van een motor. Op de hoek dansen toeristen op de diepe roffels van percussie.

Josete (20) had ook zo kunnen eindigen. „Ik verkocht mijn lichaam vanaf mijn vijftiende”, vertelt de jonge vrouw, de enige krul in haar zorgvuldig ‘gestylde’ haar onrustig rond haar vinger draaiend. Haar ogen schieten zenuwachtig heen en weer. „Het begon met de barman van een café waar ik vaak kwam. Hij gaf me drank, in het begin was dat genoeg.”

Josete vertelt haar verhaal in een beschermhuis van stichting Vira Vida vlakbij het strand in Salvador de Bahia. Daar krijgen momenteel 92 slachtoffers van uitbuiting een jaar lang onderdak, onderwijs en psychologische ondersteuning. „Lange tijd voelde ik me niet uitgebuit. Ik kreeg geld, dure kleren, een telefoon. Ik dacht dat het normaal was”, zegt Josete, die elektricien wil worden. „Nu weet ik beter, maar ik had geen idee dat het iets slechts was. Veel vriendinnen deden het ook.”

Seksuele uitbuiting van minderjarigen is een probleem in Brazilië. Volgens de Braziliaanse ngo Nationaal forum ter preventie van kinderarbeid betroffen het in 2012 een half miljoen meisjes. Het blijven schattingen: nog geen twintig procent van de slachtoffers maakt melding van misbruik bij hulporganisaties of de autoriteiten.

Met carnaval – en over een paar maanden het WK voetbal – voor de deur, zet de Braziliaanse overheid in op grote, nationale campagnes om uitbuiting tegen te gaan. Sekstoerisme komt veel voor, tijdens grote evenementen des te meer. Veelal blanke, Europese mannen steken de oceaan over voor een feestje en goedkope seks. Er is nauwelijks controle op de leeftijd van prostituees. Op de mogelijke dwang die erachter zit evenmin.

Hotels krijgen gratis waarschuwingsborden om gasten te herinneren aan de illegaliteit van seks met minderjarigen. Serieuze voice-overs in tv-reclames wijzen Brazilianen op de gevolgen van uitbuiting. Vol trots zei de overheid in januari 150.000 folders te verspreiden door het land.

Het is een druppel op een gloeiende plaat, want in de praktijk krijgen de autoriteiten slecht grip op de situatie. In Salvador de Bahia krijgen de verschillende organisaties die zijn belast met de aanpak van kinderprostitutie en vrouwenhandel niet genoeg geld, middelen en mankracht om de problematiek aan te pakken. In de verborgenheid gaan criminele netwerken ongestoord hun gang.

„Een waarschuwingsbord in een hotel, houdt heus geen georganiseerde misdaad tegen”, zegt Admar Fontes Júnior, in deelstaat Bahia de coördinator van NETP, een landelijke organisatie die mensenhandel bestrijdt. Hij detecteert waar prostitutie leidt tot handel van meisjes naar het buitenland. „Het zijn netwerken waar hotels, taxichauffeurs en pooiers bij betrokken zijn. Ze onttrekken zich aan ieder toezicht.”

Samen met één collega is Júnior verantwoordelijk voor heel Bahia. Daar wonen veertien miljoen mensen. „De overheid zegt vol in te zetten op bestrijding”, vervolgt de man, „maar faalt volledig in de aanpak van dit probleem”.

Problemen rondom seksuele uitbuiting zijn vaak complex en vinden hun oorsprong in armoede, drugsgebruik en soms de tradities van lokale gemeenschappen. „Vaak begint seksuele uitbuiting binnen families”, zegt Luciana Reis van CEDECA, het centrum ter verdediging van kinderen en adolescenten. „Met die ervaring belanden meisjes al gauw in een vicieuze cirkel van prostitutie en geweld. Dat wordt hun norm. De sociaal-economische omstandigheden zijn slecht, voorlichting is er nauwelijks. Armoede brengt ouders er toe hun eigen kinderen te verhandelen.”

Het is geen nieuw probleem, de uitwassen zijn al langer bekend. Begin jaren negentig publiceerde de Braziliaanse journalist Gilberto Dimenstein een serie schokkende reportages over de uitbuiting van meisjes in het noorden en noordoosten van het land. In de Amazone werkten meisjes in grote getale als seksslaaf. Pooiers en vaders veilden de maagdelijkheid van hun dochters aan de hoogste bieder.

Die praktijken bestaan nog steeds. Met de opkomst van internet raakten de veilingen opnieuw in zwang. Bij jonge vrouwen op zoek naar roem die zelf hun maagdelijkheid via internet voor een zo hoog mogelijke prijs proberen te verhandelen: in 2012 verkocht de toen 20-jarige student (en inmiddels Playboymodel) Catarina Migliorini zich voor 600.000 euro. Uiteindelijk zag ze van de deal af.

Het draagt bij aan de seksualisering van vrouwen in Brazilië. Die neemt „groteske vormen” aan, aldus Litza Barreto, de huispsycholoog van SEDECA. Veel sterker dan in Nederland worden vrouwen in de media als wulps en gewillig gestereotypeerd. „Meisjes denken dat ook zij zich zo horen te gedragen.”

Josete werd tijdig behoed voor grotere betrokkenheid in het circuit van prostitutie, voor de meeste meisjes geldt dat niet. In de uitbundige massa van het carnaval moeten zij hun lichaam verkopen, of houden dealers hen afhankelijk van de drugs. Dat raakte Josete nooit aan. Het maakt haar herstel makkelijker. „Carnaval vier ik dit jaar op straat”, zegt ze stralend. „Alleen met mijn vriendinnen.”