Geheime deal met IRA-leden schokt protestanten

Britse vrijgeleide voor 187 IRA-strijders ondermijnt coalitie

Opnieuw een zware tegenslag voor het Noord-Ierse vredesproces. Naar nu blijkt hebben 187 katholieke paramilitairen al sinds 2007 en mogelijk nog vroeger een brief van de Britse regering gekregen waarin hun wordt verzekerd dat ze niet worden vervolgd. Ook de huidige regering-Cameron verstuurde zulke vrijgeleides.

De Noord-Ierse premier Peter Robinson, tevens partijleider van de protestante Democratic Unionist Party, was gisteren zichtbaar woedend. Hij dreigt op te stappen. „Niemand van ons was hiervan op de hoogte. Ik ben niet van plan eerste minister te zijn van een regering voor wie feiten verborgen worden gehouden.”

Enkele van zijn partijleden zeiden dat zij in 2007 nooit een regering met Sinn Féin, de politieke tak van het Ierse Republikeinse Leger, zouden hebben gevormd als ze van de brieven hadden afgeweten. Die coalitie bezegelde het einde van de lange strijd tussen katholieken en protestanten.

De omgang met het verleden blijft een heikel punt tussen beide partijen. Onder leiding van de Amerikaan Richard Haass probeerden ze eind vorig jaar tevergeefs tot overeenstemming te komen over de oprichting van een waarheidscommissie. Die zou moeten kijken naar onopgeloste moorden, en eventueel amnestie verlenen aan daders om zo nabestaanden duidelijkheid te geven over wat er met hun geliefden is gebeurd. Een groot deel van de 3.600 moorden die tijdens de zogenoemde Troubles werden gepleegd, is nooit opgelost.

Dinsdag bleek dat sommige IRA-leden de verzekering hebben gekregen dat zij niet worden vervolgd. Toen verklaarde het Hooggerechtshof in Londen het proces tegen John Downey nietig. De 62-jarige Downey wordt ervan verdacht in 1982 een aanslag te hebben gepleegd op de traditionele wisseling van de wacht, in het Londense Hyde Park. Daarbij vielen vier doden. Maar hij liet zijn vrijgeleide zien, die hem in 2007 was opgestuurd – ondanks het feit dat er een arrestatiebevel tegen hem was uitgevaardigd.

Premier Cameron had het gisteren over „een vreselijke vergissing” in de zaak-Downey. Maar zijn regering moest tegelijkertijd vertellen dat er 186 dergelijke brieven waren verstuurd. Daarvoor maakte hij geen excuses. Het gaat volgens de Britse regering slechts om „een uiteenzetting van de feiten”: IRA-leden die nog op de vlucht zijn, wordt verteld dat ze niet worden gezocht.

Daar is een reden voor, zei oud-minister voor Noord-Ierland Peter Hain, die de brieven opstelde. In 1998 werden IRA-gevangenen vrijgelaten als onderdeel van het Goede Vrijdagakkoord. „Daardoor bleef de anomalie dat er meer dan 200 terreurverdachten op de vlucht waren, geheel buiten bereik van justitie en politie, die – als ze gevangen hadden gezeten, waren vrijgelaten.” In The Guardian schreef Hain: „Ondanks de kritiek hierop, was het noodzakelijk [met Sinn Féin een deal te sluiten]. Net zoals het nodig was aparte deals te sluiten met de DUP, wat ik ook heb gedaan.”

Maar in Noord-Ierland is onder protestanten de woede groot. „Het vertrouwen in elkaar is verdwenen”, zegt commentator Alex Kane tegen deze krant. Dat proces is al een tijd aan de gang, signaleert hij. „Men heeft geen enkele verwachtingen meer van elkaar. Deze kwestie zorgt voor openlijke vijandigheid.” Hij waarschuwt: „Dit is de ernstigste crisis in jaren. Als Robinson inderdaad opstapt, brengt dat het hele vredesproces in gevaar.”

Eerste minister Robinson heeft bovendien nog een tweede reden boos te zijn. Net als Schotland en Wales heeft Noord-Ierland een eigen regering aan wie Londen bevoegdheden heeft overgedragen. Maar deze beslissing werd zonder haar medeweten genomen: ook de Noord-Ierse minister van Justitie was niet op de hoogte. „De verachtelijke manier waarop de regering de instellingen van Noord-Ierland heeft behandeld, laat zien dat zij ons niet steunt. Ik ben niet bereid een stroman te zijn voor Westminster als daar dingen geheim worden gehouden over zaken die zijn overgedragen aan Noord-Ierland”, zei Robinson.