Ze dachten dat het wel goed kwam

Vijf jaar na het begin van de crisis is nu het uitgeschreven verslag van de Amerikaanse Federal Reserve rond de crisis vrijgegeven // Wat blijkt nu? // De bankiers onderschatten de ernst van de situatie

Het hoofdkantoor van de Federal Reserve in Washington D.C.
Het hoofdkantoor van de Federal Reserve in Washington D.C. Foto Thinkstock

Het bestuur van Amerika’s centrale bank, de Federal Reserve, ging er in de dagen na het faillissement van zakenbank Lehman Brothers nog van uit dat de Amerikaanse economie zou ontkomen aan een recessie. En dat de economie binnen enkele maanden weer gezond zou zijn.

Dat blijkt uit uitgeschreven geluidsopnamen van de vergadering op 16 september 2008 van de Federal Open Market Committee, dat het monetair beleid van de ‘Fed’ vaststelt. De opnamen van de vergadering, sinds de dag na de val van Lehman, zijn afgelopen vrijdag openbaar gemaakt. Alle verslagen van de beraadslagingen van het comité tijdens het crisisjaar 2008 zijn vrijgegeven, zoals gebruikelijk na vijf jaar.

De honderden pagina’s aan uitgeschreven opnamen gaan over veertien bijeenkomsten van het comité in 2008: acht geplande zittingen en zes noodvergaderingen. Ze geven inzicht over wat er speelde bij de Fed tijdens een turbulent jaar. De Amerikaanse economie was op weg naar de ernstigste recessie sinds de Grote Depressie. En de Fed raakte betrokken bij onconventionele maatregelen als de grootschalige redding van financiële instellingen.

De storm werd onderschat

De verslagen laten zien dat de Fed de aankomende economische storm onderschatte. De Fed maakte zich grotere zorgen om de vraag of er niet te veel geld in de economie werd gepompt en te weinig zorgen over een diepe recessie.

Na de val van Lehman, die de crisis in een dramatische stroomversnelling bracht, holden de beleidsmakers achter de feiten aan. De situatie werd slechter dan voorzien. „Ik denk dat ons beleid er op dit moment vrij goed uitziet”, zei Ben Bernanke, de toenmalige voorzitter van de Fed, achter gesloten deuren over de rentestand, de dag nadat Lehman omviel. De Fed liet die rentestand ongewijzigd. Pas in de weken en maanden daarna ontwikkelde Bernanke, die de situatie over het algemeen juist inschatte, zich van een passieve economieprofessor tot de activistische centralebankier die Amerika met creatieve maatregelen door de crisis loodste.

De documenten bieden context bij de drastische stappen die de Fed in 2008 onder Bernanke nam om de crisis te bestrijden. Zoals een gestage afbouw van de rente van 4,25 procent aan het begin van het jaar tot zo goed als nul aan het einde van 2008. Dat niveau wordt nu nog steeds gehandhaafd. Ook creëerde de Fed een ‘alfabetsoep’ van noodvoorzieningen om de kredietverstrekking door te laten lopen. „Zelfs ik ken alle afkortingen niet meer”, grapte Bernanke in eind 2008.

Eind 2008 werd het duidelijker

De notulen geven ook een beeld van Bernankes opvolger, Janet Yellen. Zij stond vaak op één lijn met Bernanke. Hij moest als voorzitter echter ook consensus scheppen. Yellen was daarom vaak de sterkste pleitbezorger van drastische stappen en trok in januari 2008 al aan de alarmbel. „Het risico op een hevige recessie en een kredietcrisis is onaanvaardbaar hoog”, zei ze tijdens een vergadering, daarmee ging ze tegen medebestuurders in die meenden dat de problemen van korte duur zouden zijn.

Toch had ze het niet altijd bij het juiste eind. In de zomer van 2008, toen velen dachten dat het ergste achter de rug was en de inflatie aanwakkerde, voorspelde ze een mogelijke renteverhoging. Al snel bleek dat een vergissing.

Aan het einde van 2008 waren Bernanke en Yellen voorstander van de krachtige stimuleringsmaatregelen die het beleid van de Fed de afgelopen jaren kenmerkten. „Gezien de ernst van de situatie geloof ik dat we het systeem zoveel mogelijk moeten stimuleren, zo snel we kunnen”, zei Yellen in oktober 2008. Omdat renteverlaging niet meer mogelijk was, stond Bernanke op het punt om de Fed tot aankoop van miljarden dollars aan obligaties te laten overgaan. „We gaan uit noodzaak over op een nieuwe aanpak.”