‘Tetris helpt verslaafden’

Dat stond op 26 mei in nrc.next.
Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

‘Potje Tetris helpt verslaafden’, kopte De Telegraaf maandag op haar site. Spits had een soortgelijk bericht. Intrigerende koppen, helpt zoiets simpels als Tetris echt als je verslaafd bent? „Een potje Tetris helpt om de zin in zoete en vette snacks, alcoholische dranken of sigaretten te verminderen”, vervolgt het nieuwsbericht. We checken of Tetris inderdaad helpt tegen verslavingen.

Waar is het op gebaseerd?

De Telegraaf noemt als bron een onderzoek dat gedaan is aan de Universiteit van Plymouth. Ook veel Britse sites en kranten schreven over dit onderzoek. In de Britse kranten hebben de koppen het niet over ‘addiction’ maar over ‘cravings’, hunkering. Het onderzoek zelf is getiteld Playing ‘Tetris’ reduces the strength, frequency and vividness of naturally occuring cravings en is gedaan door Jessica Skorka-Brown en Jackie Andrade.

En, klopt het?

Bij het woord ‘verslaving’ denk je wellicht aan afhankelijkheid van harddrugs of het wegdrinken van flessen wijn per dag. Daar gaat dit onderzoek niet over. De meeste deelnemers aan het onderzoek hunkerden naar eten of drinken, een enkeling naar een sigaret of cafeïne, mailt onderzoekster Jackie Andrade. Ze denkt dat de uitkomsten van dit onderzoek ook toepasbaar zijn op nicotineverslaafden. Maar over zwaardere verslavingen kan ze op basis van dit onderzoek niks zeggen. Hoewel de inhoud van de berichten bij de Telegraaf en Spits duidelijk maakt dat het niet om zware verslaving gaat, is het woord voor de kop niet zo handig gekozen.

Op deze nuance na, helpt Tetris echt tegen hunkering? Alles wijst erop van wel. Het werkt als volgt: hunkering speelt zich af in het werkgeheugen, daar wordt een beeld opgeroepen van iets waarnaar gehunkerd wordt. Met het spelen van Tetris belast je het werkgeheugen, er is dan geen ruimte meer om ook beelden voor te stellen van iets waarnaar je hunkert.

De deelnemers (121 studenten) vulden vooraf een vragenlijst in waarop ze vragen over hunkering moesten beantwoorden (‘Op dit moment, hoe duidelijk zie je het voor je?’) op een schaal tussen de 0 en 100 (0 = weinig, 100 = extreem veel). Daarna werden de deelnemers in twee groepen verdeeld en achter de computer gezet. De ene groep moest het spelletje Tetris spelen. De andere groep kreeg een scherm te zien waarop Tetris zogenaamd aan het laden was, deed dus niks. Na afloop werden dezelfde vragen nog eens gesteld, over de tijd dat ze Tetris speelden of wachtten. De groep die Tetris speelde hunkerde significant minder dan de groep die wachtte, het effect trad inderdaad al op bij drie minuten spelen.

Het onderzoek komt niet uit het niks. De onderzoeksgroep in Plymouth doet al veel langer onderzoek naar hunkering. In diverse andere experimenten is de theorie bevestigd dat visualiseren leidt tot hunkering, maar er was altijd sprake van het oproepen van hunkering vooraf. De deelnemers moesten bijvoorbeeld naar chocolaatjes kijken en dan de vragenlijst invullen. Daar was in dit geval geen sprake van en daar zijn de onderzoekers trots op. Wellicht gaan ze hier voorbij aan de niet zo wetenschappelijke theorie van de roze olifant (als iemand tegen je zegt, denk niet aan een roze olifant, waar denk je dan aan? Juist. Een roze olifant), maar zonder vragenlijst is hunkering moeilijk te meten. Ook buiten Plymouth wordt er onderzoek gedaan naar hunkering en blijkt het effect van afleiding regelmatig. Andere dingen die worden genoemd als een ‘oplossing’ tegen hunkering: sporten, stevig wandelen en mindfullness.

Trouwens, niet alleen Tetris zal het gewenste effect hebben, mailt Andrade nog. Andere spelletjes hebben vermoedelijk hetzelfde effect. Het belangrijkste is dat ze interessant zijn en visueel druk (veel kleuren, beweging en veranderende vormen). Eerder onderzoek liet zien dat het maken van vormen uit gekleurde klei („de lowtech oplossing”) ook effect had.

Conclusie

Het spelen van drie minuten Tetris helpt inderdaad tegen verslaving. Tegen lichte verslaving tenminste, de onderzoekers gebruiken in hun artikel het minder zware woord hunkering. Of het ook bij een flinke drugs- of alcoholverslaving werkt is niet onderzocht. De deelnemers aan dit onderzoek hunkerden vooral naar eten, een enkeling naar een sigaret. Tetris werkt omdat het je werkgeheugen belast, je hebt geen ruimte meer om je iets voor te stellen waar je naar hunkert omdat je al in beslag wordt genomen door de kleuren en veranderende vormen van het spelletje. Andere spelletjes werken vermoedelijk ook. Eerdere onderzoeken hadden soortgelijke resultaten. Wij beoordelen de stelling daarom als waar.