Naïef techno-optimisme haalt alle spanning uit de film

De beste sciencefiction gaat altijd over het heden, en niet zozeer over de toekomst waarin het verhaal zich afspeelt. Helaas gaat dat ook op voor de minder geslaagde voorbeelden van het genre.

Neem het drakerige Her van regisseur Spike Jonze. De film zegt van alles over het wezenloze navelstaren en de psychobabbel van de hedendaagse bewoners van Californië, maar niet zo heel veel interessants over de toekomst. Jonze nam een onconventioneel uitgangspunt – man wordt verliefd op het besturingssysteem van zijn computer – maar werkt dat vervolgens akelig conventioneel uit, als een min of meer conventionele romcom, zonder verrassingen en met een op den duur vrije onuitstaanbare zijige toon.

Jonze klom op van skatevideo’s, videoclips, en het stuntprogramma Jackass tot gewaardeerd cineast met films als Being John Malkovich; dat was in hoge mate te danken aan de innovatieve en originele scripts van Charlie Kaufman. In Her wordt diens originele en kwieke geest node gemist, want wat voltrekt alles zich braaf in het scenario van Jonze zelf. In de wereld van Her is verliefdheid tussen mens en kunstmatige intelligentie een normaal en geaccepteerd verschijnsel. Bewonderingswaardig, die tolerantie. Maar probeer de boel dan maar eens spannend te houden. Niet toevallig is de enige scène waarin eindelijk iets gebeurt de scène waar enige frictie optreedt tussen mens en machine: als Theodore (Joaquin Phoenix) surrogaatseks probeert te bedrijven met een stand-in voor zijn Samantha (de stem van Scarlett Johansson), die immers geen lichaam heeft. Die ongemakkelijke, groteske scène is een schaarse opleving in een voortkabbelende film. Her is duidelijk de zwakste van de negen films die dit jaar zijn genomineerd voor de Oscar.

Jonze liet zich inspireren door de futuroloog Ray Kurzweil en zijn ideeën over ‘singulariteit’, het samensmelten van mens en computer. Dat naïeve techno-optimisme laat alle spanning uit de film wegsijpelen. Misschien is het idee ook wel gewoon te dun om op speelfilmlengte te kunnen blijven boeien; uit het materiaal is een aardige short van een minuut of tien te halen.

En dan die stem. Door de schorre stem van Scarlett Johansson te gebruiken, geeft Jonze eigenlijk al toe dat hij zelf niet in de kracht van zijn film gelooft. Want uiteraard is die stem daardoor niet lichaamloos, iedere kijker ziet de ster voor zich. Dat zou niet zo zijn bij een minder bekende actrice. Dan zou Jonze het écht hebben aangedurfd om een film te maken over liefde zonder lichamelijkheid. Nu doet hij alleen alsof.