Een confronterende reflectie op ons digitale spiegelpaleis

Onlangs las ik een opiniestuk van een jeugdige filosoof dat grappig zou zijn als het niet zo treurig was. ‘Mijn generatie’ ervaart een telefoontje als een invasie van de privacy, zo schreef ze. Dat dwingt namelijk een directe reactie af. Je moet er toch niet aan denken dat iemand haar op straat zomaar aanspreekt.

Spike Jonzes film Her speelt in een een wereld van indirecte communicatie. Oortjes in, gebogen over het mobieltje, samen eenzaam en nooit alleen want ingeplugd in scherm, chat en netwerk. Partners kies je à la carte, maar wie verschuilt zich achter dat profiel en hoe kan je zelf tippen aan je geweldige online-persoonlijkheid?

Spike Jonze vangt dat leven in een spiegelpaleis van zelfprojecties in een fraaie metafoor: zijn held Theodore Twombly valt voor een empathisch besturingssysteem. Ze is dienstbaar maar lijkt op een echt mens, met nukken. En onzekerheden: dat ze geen lichaam heeft om aan te raken. Zoals al onze indirecte contacten.

Jonzes utopische Los Angeles, digitaal verrijkt met wolkenkrabbers uit Shanghais Pudongdistrict, is een stad van warme, wazige kleuren en prozacemoties, met mensen in glazen huizen die elkaar op straat vriendelijk negeren. Twombly, schrijver van liefdesbrieven op bestelling – emoties zijn een product – is depressief na een scheiding: zijn flat oogt als een gekraakte IKEA-showroom. Tot zich een therapeut aandient in OS1, alias Samantha, voorzien van de hese stem van Scarlett Johansson. Ze ordent kordaat zijn leven, wordt zijn assistent, maatje en minnares. Niemand kijkt op van die lichaamloze romance: overspel met elkaars besturingssysteem blijkt al in opkomst.

Narcistische millennials

Her is een softe, sensitieve film met humor. Je kan er van alles in zien. Een reflectie op narcistische millennials, op de virtuele cocon waarin we ons opsluiten, op kunstmatige intelligentie. Leeft Samantha, of is ze een projectie? Wil zij mens worden of iets anders?

Ambivalentie is de kracht van Her. De sleutelscène is als Twombly voor het eerst cyberseks met Samantha beleeft, vlak na een mislukte date met een vrouw van vlees en bloed. Ze deden hun best, maar één wantrouwige blik, één claimende vraag, één ontwijkend antwoord, en alles lag in duigen. Mensen: zo eng en onvoorspelbaar.

Dus horen we Twombly en Samantha hijgen en gaat het beeld op zwart: anders zien we immers alleen een masturberende man met snor. Je kan die scène lachwekkend of ontroerend vinden, maar confronterend is hij. Want Her is zo’n unieke film die de tijdgeest in zijn hart treft.