Corruptie is hier het economisch model

In Brovary, een stadje buiten Kiev, lopen de meeste jongeren werkloos over straat // „Het land is door de clan van Janoekovitsj geplunderd” // De staat heeft acuut ruim 25 miljard euro aan noodleningen nodig

Met vijf man werken ze in een krap appartementje aan gammele tafels, hun koffie drinkend uit kapotte bekers. In de kou op het balkon wordt gerookt, binnen is de hectiek groot. „Elke vijf minuten een nieuwe deadline”, zegt Oleksy Shalajski, oprichter van website Ons Geld, dé corruptiewaakhond in Kiev.

Terwijl verderop in de Oekraïense hoofdstad een nieuwe regering in elkaar wordt gesleuteld, schetst Shalajski het ontluisterende beeld van „een bandieteneconomie”.

Corruptie is in Oekraïne geen fenomeen, het is het economische model. Wás, hoopt hij, nu president Janoekovitsj er vandoor is. „Hij stond aan de top van de piramide, daar belandde uiteindelijk het meeste van het geld dat in corruptie omging.”

Janoekovitsj was de topdog. Kleinere oligarchen, nog altijd met miljardenvermogens, gaven een deel van hun buit netjes af aan de president. Uit angst voor represailles – hoge boetes tot en met dreiging met moord – betaalden de meeste ondernemers hun belastingen twee jaar vooruit.

„Maar ook dat geld is nu spoorloos”, zegt Shalajski. „Er zit niks meer in de staatskas, het land is door de clan van Janoekovitsj geplunderd.”

Na de revolutie van de afgelopen dagen staan de nieuwe machthebbers in Oekraïne voor een nederige taak: de hand ophouden. Om de staat te kunnen laten functioneren is er acuut ruim 25 miljard euro aan noodleningen nodig. Maar daarmee zingt Oekraïne het niet lang uit.

Er staan miljardenleningen uit bij banken, waarover torenhoge rentes moeten worden betaald. Russische banken hebben in totaal nog 30 miljard dollar (circa 22 miljard euro) tegoed. De Russische president Poetin garandeerde in november vorig jaar 15 miljard dollar aan steun, waarvan 3 miljard werd uitgekeerd. Maar méér komt er niet. Moskou wil geen zaken doen met ‘de coupplegers van Maidan’.

Voor eerste hulp zal Oekraïne het moeten hebben van het IMF en de EU, maar die stellen harde eisen. Oekraïne moet dan beloven snel hervormingen door te voeren.

Dat zal geen gemakkelijke klus zijn, weten ze in Brovary, een klein stadje buiten Kiev, waar de meeste jongeren werkloos over straat lopen. „Waar onze economie is, dat wisten ze dáár in het stadhuis”, zegt Mihailo, een twintiger, wijzend naar een betonnen kolos aan het plein. „Maar die corrupte lui zijn nu allemaal vertrokken.”

Sinds Oekraïnes onafhankelijkheid in 1991 staan ook in Brovary de oude sovjetfabriekjes er weg te roesten. In de hal van de metaalfabriek probeert een receptioniste via een lila-paarse wandtelefoon uit de jaren zestig contact te krijgen met het management.

„Helaas, ze zijn zeer druk, komt u een andere keer.”

Ondernemer Aleksandr, gehuld in een zwarte leren jas, drukt op de stoep zijn peuk uit en lacht: „Dit bedrijf is in handen van de staat, maar er is geen staat meer.”

Hij „rommelt wat in de metaalbusiness” en is hier vandaag om een contract te sluiten. „De laatste dagen zijn geteld voor dit fabriekje.”

We moeten buitenlandse investeringen aantrekken, zegt een jonge verkoper die aan het plein in Brovary zijn auto parkeert. Hij werkt als vertegenwoordiger voor Procter & Gamble. „Ik zit aan de goede kant, ik verdien ruim 1.000 dollar per maand. Voor buitenlandse bedrijven is er in Oekraïne veel te halen”, zegt hij. „Maar corruptie schrikt af. Dat moeten we eerst uitroeien.”

Corruptiewaakhond Oleksy Shalajski in Kiev is „ondanks alles een optimist”. Als Oekraïne haast maakt met hervormingen, komt de economie weer op gang, hoopt hij.

„Met miljarden uit de staatskas hield de politieke elite de afgelopen decennia de verouderde kolenindustrie overeind, met maar één doel: om diezelfde kolen te stelen. Hopelijk komt er aan dat verrotte economische model nu een eind.”