Opinie

Voetbal is bijzaak in serie over legende Cruijff

Reinout Scholten van Aschat als Cruijff inJohan.
Reinout Scholten van Aschat als Cruijff inJohan.

Zou Johan Cruijff kunnen dansen? Ik heb het hem nooit zien doen, al leek zijn optreden in slowmotion op het voetbalveld in de bioscoopdocumentaire Nummer Veertien (1973) wel erg op ballet. Het is het voorrecht van de makers v an fictie over een levende legende, te beslissen wat er gebeurt als Cruijffs aanstaande Danny Coster (Bracha van Doesburgh) hem die vraag stelt op hun eerste afspraakje.

Scenarioschrijvers Marc en Roeland Linssen en regisseur Pim van Hoeve besloten voor de scène in aflevering 1 van Johan - Logisch Is Anders (VPRO) dat de elegante virtuoos van Ajax, gespeeld door Reinout Scholten van Aschat, als een onzekere puber staat te schutteren op de dansvloer, met halfhartige bewegingen.

Ik vond dit het mooiste moment uit het eerste van vier delen, omdat het totaal niet cerebraal is en laat zien dat we het over een sportman met een lichaam hebben.

Merkwaardigerwijs is de sport een detail in de vertelling, en zien we slechts zijdelings in enkele authentieke archieffragmenten wat een goede voetballer Cruijff was. Daarentegen wordt de psychologie van een betweter die meestal gelijk heeft veel sterker benadrukt. In de raamvertelling moet de oudere Cruijff (Ian Bok) zich na een hartaanval in 1991 bij Petrus (Ton Kas) aan de hemelpoort verantwoorden. De Verlosser van Barcelona wil terug naar het aardse leven, maar waarom zou Petrus hem laten gaan, als hij toch altijd alleen maar ruzie maakt met iedereen.

Van Hoeve maakte voor de VPRO geslaagde schelmenseries over prins Bernhard en koningin Beatrix en een tamelijk mislukte serie volgens hetzelfde procedé, over Freddy Heineken. Cruijff krijgt een vergelijkbare behandeling: veel speculeren op basis van research over minder bekende aspecten van zijn leven, opgediend op een bedje van nostalgisch herschapen details uit een nabij verleden.

Het kleurgebruik van cameraman Guido van Gennep is geraffineerd. Aan de pruiken, de kleding, de popmuziek en de rekwisieten, waaronder een zeldzame Citroën SM, zal het niet liggen. Net als onlangs bij Ramses (AVRO) lusten we daar wel pap van.

Het verschil wordt gemaakt door drie dingen: scenario, scenario en scenario. Dat is in dit geval net zo rommelig en triviaal als in Freddy - Leven in de Brouwerij, en mist een centrale visie, zoals die van Tomas Ross in de Oranje-series.

Laten we hopen dat het in de komende drie delen toch nog ergens heen blijkt te gaan en dat mijn eerste indruk onjuist zal blijken. Eerlijk gezegd heb ik er weinig vertrouwen in, met de gebroeders Linssen achter de schrijfmachine.