Terugkijken: voetbal is bijzaak in serie over legende Johan Cruijff

Reinier Scholten van Aschat als Johan.
Reinier Scholten van Aschat als Johan. Foto: VPRO / Guido van Gennep

Van een schriel jongetje uit Betondorp in Amsterdam tot een van de beste voetballers aller tijden. De vierdelige dramaserie Johan, waarvan gisteravond het eerste deel op televisie was, vertelt het verhaal over het leven van Johan Cruijff. Bekijk hier de eerste aflevering.

De VPRO-serie is geregisseerd door Pim van Hoeve. Reinout Scholten van Aschat speelt de jonge Cruijff, Ian Bok de latere Cruijff. De voetbalscènes zijn niet nagespeeld. “Ik probeerde zijn bewegingen en acties op een veldje na te doen”, zei Bok, “zonder bal. Ik ben nog net niet door de GGD opgepakt.” Het is opgelost met archiefbeelden.

Tv-recensent Hans Beerekamp zag de eerste vier delen van de serie en schrijft vanmiddag in NRC:

Merkwaardigerwijs is de sport een detail in de vertelling, en zien we slechts zijdelings in enkele authentieke archieffragmenten wat een goede voetballer Cruijff was. Daarentegen wordt de psychologie van een betweter die meestal gelijk heeft veel sterker benadrukt.

Het kleurgebruik van cameraman Guido van Gennep noemt Beerekamp geraffineerd.

“Aan de pruiken, de kleding, de popmuziek en de rekwisieten, waaronder een zeldzame Citroën SM, zal het niet liggen. Net als onlangs bij Ramses (AVRO) lusten we daar wel pap van. Het verschil wordt gemaakt door drie dingen: scenario, scenario en scenario. Dat is in dit geval net zo rommelig en triviaal als in Freddy - Leven in de Brouwerij, en mist een centrale visie, zoals die van Tomas Ross in de Oranje-series.”

‘Laten zien wat gebeurd zou kunnen zijn’

De serie is een interpretatie van het leven van Cruijff, zei producent Paul Voorthuysen in een reportage van NRC Handelsblad over de opnames van de serie.

“Het is een dramaserie, we laten zien wat er gebeurd zou kunnen zijn. De wrevel met [PSV-doelman] Jan van Beveren bijvoorbeeld bestaat, maar wat er precies wordt gezegd in de kleedkamer bedenken wij.”

De acteurs zochten bij het voorbereiden van hun rol nadrukkelijk geen contact met Cruijff, maar hebben ze hem wekenlang geanalyseerd. Cruijff zelf vindt die eigen interpretatie van de makers maar niks. In zijn column in de Telegraaf schreef hij:

“Dat er straks over mijn privéleven een beeld wordt geschetst dat niet klopt en mijn gezin zou kunnen schaden. Want de makers kunnen gewoon niet weten hoe het zit, omdat ik mijn medewerking niet heb verleend.”

‘Johan laat dat zien wat je wil zien’

Regisseur Pim van Hoeve maakte al eerder tv-series over Nederlandse grootheden: koningin Beatrix, prins Bernhard, Heineken en Van Gogh. Johan laat precies zien wat je wil van een biografische serie, schreef onze mediaredacteur Wilfred Takken gisteren in nrc.next:

“Niet de bekende beelden van het openbare sterrenleven, maar die van het dagelijkse leven erachter; dat wat je nooit ziet. Reinout Scholten van Aschat speelt de jonge Cruijff: de slanke, schutterende jongen die nog moet wennen aan zijn rol als voetbalgod. Dat zijn de ontroerendste scènes, waarin de verse sterrenstatus van Cruijff botst met de Amsterdamse arbeidersnuchterheid. Bracha van Doesburgh speelt zijn vrouw Danny Cruijff. Als ze met het gezin in het vliegtuig zitten naar Barcelona, waar Cruijff na Ajax gaat voetballen, kijkt ze uit het raampje en zegt: ‘Het ziet helemaal zwart van de mensen. Zou er wat gebeurd zijn?’ Tot hun verbazing komen al die Spanjaarden op het vliegveld voor Cruijff.”

De familie Cruijff in de serie. Foto VPRO / Guido van Gennep