ETA ‘verzegelt’ haar wapens met plakband

De ‘eerste echte stappen naar ontwapening’ door de ETA zijn met veel scepsis ontvangen.

Beeld uit het filmpje waarin gemaskerde ETA-leden wapens overhandigen aan waarnemer Manikkalingam.
Beeld uit het filmpje waarin gemaskerde ETA-leden wapens overhandigen aan waarnemer Manikkalingam. Foto AFP

Heeft ETA na een halve eeuw gewapende strijd werkelijk een historische stap gezet richting ontwapening? Of hebben de Baskische separatisten Spanje proberen te belazeren met een doorzichtige publiciteitsstunt? Spanjaarden stellen zich deze vragen na enkele bewogen dagen rond de terreurgroep.

Een centrale rol hierin speelt de zogeheten Internationale Verificatiecommissie (CIV). Deze buitenlandse ‘waarnemers’ zijn door ETA en andere Baskische nationalisten aangezocht om toe te zien op de wapenstilstand die de groep sinds drie jaar in acht neemt. Vrijdag belegde de CIV met veel bombarie een persbijeenkomst in Bilbao. Daar maakte ze bekend dat ETA haar wapenarsenaal deels heeft „verzegeld” en „buiten operationeel gebruik gesteld”. Hoewel het gaat om een miniem deel van de verzameling wapens, munitie en explosieven, zou de zo goed als verslagen strijdgroep zo willen tonen dat ze bereid is tot volledige ontwapening.

CIV-voorman Ram Manikkalingam riep „alle partijen” op deze „kans op duurzame vrede” aan te grijpen. Een duidelijke uitnodiging aan de landelijke regering om zijn waarnemers serieus te nemen. Madrid erkent hen niet en zij worden alleen in Baskenland ontvangen.

Manikkalingam, een aan de Universiteit van Amsterdam docerende politicoloog uit Sri Lanka die de in Amsterdam gevestigde ngo Dialogue Advisory Group leidt, sprak van „een geloofwaardige en betekenisvolle stap”. Dit omdat ETA hem unilateraal en in clandestiniteit zette en geen tegeneisen stelt. „Het is niet alleen praktisch moeilijk voor ETA om wapens in te leveren. Maar ook mentaal. Door ze aan ons te geven, verkleinen ze de vernedering”, stelde hij tegen deze krant.

Als aanvullend bewijs kreeg BBC Mundo, het Spaanstalige kanaal van de Britse wereldomroep, een video toegespeeld. Deze toont Manikkalingam en een ander commissielid samen met twee gemaskerde ETA-terroristen. Op tafel voor hen liggen onder meer een geweer, drie handvuurwapens, twee granaten, 4,5 kilo PETN en ontstekers. Aan de muur hangt een poster van Picasso’s ‘Guernica’.

Terwijl in Baskenland positief werd gereageerd, ontmoette de verklaring in Madrid vooral scepsis. De landelijke regering-Rajoy stelt dat Spanje als democratische rechtsstaat geen buitenlandse bemiddeling nodig heeft. Madrid beschouwt ETA liever als puur binnenlands veiligheidsprobleem.

Wantrouwen

De regering ziet geen rol voor de waarnemers. „ETA hoeft alleen maar de gps-coördinaten van haar wapenopslagplaatsen aan de politie door te geven”, stelde de minister van Binnenlandse Zaken. Hij uitte het in Spanje breed gedeelde wantrouwen dat ETA dit soort stappen zet om nog enige winst te putten uit haar doodsstrijd. „ETA is vandaag de dag in politietermen duidelijk verslagen. Ze probeert die nederlaag nu om te zetten in een politieke zege.”

Een vereniging van ETA-slachtoffers vroeg de nationale rechtbank de waarnemers te horen als getuigen. Dit verhoor had zondag plaats achter gesloten deuren, maar verscheidene Spaanse media melden dat de waarnemers hebben verteld dat ze door de gemaskerde terroristen werd opgepikt in Toulouse. Na het opnemen van de video zouden de wapens in een kartonnen doos zijn gestopt, dicht getapet met plakband en weer door de terroristen zijn meegenomen.

De commissie probeerde deze berichtgeving (via een later weer ingetrokken persbericht) te ontkrachten. Maar in de publieke opinie leefde toen al het beeld dat de ontwapening een farce is. Kopstukken van regeringspartij PP stelden dat de waarnemers „voor ETA werken” en zich anders wel naïef hebben laten „misbruiken voor een internationale propagandastunt”.

Uit het kabinet bleef het niettemin stil. Dat zou er op kunnen wijzen dat de rol van de CIV niet helemaal uitgespeeld is. Vrijdag wezen de waarnemers erop dat zij door de regering zelf nooit openlijk aangevallen zijn. „Ons wordt ook niet de toegang tot het land geweigerd. Ze hadden veel afwijzender op ons kunnen reageren.”