De Utrechtse lucht is smerig – net als in andere steden

In de aanloop naar 19 maart checkt NRC of beweringen van politici kloppen. Vandaag: ‘Vieze lucht in Utrecht noopt zieke tot verhuizing.’

De aanleiding

Hoe schoon is de lucht boven Utrecht?

Wie luistert naar Heleen de Boer, kan maar één conclusie trekken: smerig. Het raadslid van GroenLinks stelde onlangs in een verkiezingsdebat dat sommige Utrechters genoodzaakt zijn te verhuizen door de vervuiling. „Ik ken iemand die op doktersadvies naar Groningen is verhuisd, omdat zijn longen niet langer tegen de vieze lucht in Utrecht konden”, zei ze. „Dat mogen we als politiek niet accepteren.”

Utrecht nam al maatregelen tegen luchtverontreiniging. Als eerste van Nederland weert de stad vervuilende bestelbusjes en vrachtwagens uit het centrum. Oude dieselauto’s mogen er vanaf volgend jaar niet meer rijden. De vraag is: heeft GroenLinks gelijk dat inwoners wegens de slechte lucht niet meer in Utrecht kunnen wonen?

Waar is het op gebaseerd?

Heleen de Boer noemt desgevraagd de man van wie ze zegt dat hij noodgedwongen uit Utrecht verhuisde. Het gaat om de 60-jarige Willem (zijn achternaam wil hij niet in de krant). Willem woonde voorheen aan een van de drukste straten van Utrecht. Toen kreeg hij een hartinfarct. Zijn aderen bleken dichtgeslibd. „Ik ben een paar keer gedotterd, maar het bleef terugkomen”, zegt Willem. Hij vroeg de cardioloog of hij zélf iets kon doen wat zijn herstel zou bespoedigen. Tot Willems grote verbazing antwoordde de cardioloog: ga boven Zwolle wonen. Daar is de lucht schoner.

Dat deed Willem. En sinds hij vier jaar geleden naar Groningen verhuisde, gaat het stukken beter. Hij durft dit niet geheel toe te schrijven aan de schone lucht. Willem veranderde ook van medicijnen. „Je weet nooit precies waar het door komt”, zegt hij, „maar ik ben blij dat ik ben verhuisd.”

En, klopt het?

Utrecht schreef vorig jaar een plan om de luchtkwaliteit te verbeteren. Daaruit blijkt dat de meeste lucht boven de stad best schoon is. De verontreiniging is vergelijkbaar met die in andere grote Nederlandse steden. Slechts een paar drukke straten halen de Europese norm voor stikstofoxiden (NOx) niet.

Wat betekent dat voor de gezondheid van inwoners als Willem?

Honderden onderzoeken naar het effect van het inademen van vuile lucht zeggen hetzelfde: het is heel erg slecht voor je. Ook al zit er maar weinig fijnstof of NOx in de lucht, dan nog is dat schadelijk. Dat Utrecht grotendeels aan de Europese norm voldoet, wil dus niet zeggen dat inwoners geen last hebben. Onlangs bleek nog uit een studie van de Universiteit Utrecht dat deze norm niet streng genoeg is.

Wat zijn de gevolgen van het wonen in een gebied met slechte lucht?

Mensen die vlakbij een verkeersknooppunt wonen, sterven maanden eerder dan iemand op het platteland. En mensen met astma krijgen meer last van hun ziekte als zij langdurig vuile lucht inademen. Verder kan vieze lucht luchtwegklachten veroorzaken, longfuncties verminderen en bronchitis verergeren.

En mensen die, zoals Willem, lijden aan hart- en vaatziekten, kunnen beter ook niet langs een drukke verkeersweg wonen. Uit een analyse van de Amerikaanse hartstichting blijkt een verband tussen luchtvervuiling en hart- en vaatziekten. De GGD Utrecht bevestigt dat mensen door luchtvervuiling meer kans hebben te overlijden aan long-, hart- en vaatziekten – óók als die luchtvervuiling binnen de Europese norm blijft. Maar, voegt de GGD hieraan toe, dit betekent niet dat een zieke die langs een drukke straat woont direct moet verhuizen. Andere factoren, zoals stoppen met roken, zijn minstens zo belangrijk voor je gezondheid.

Conclusie

Hoewel de lucht boven Utrecht niet extreem vies is, heb je op het platteland minder kans op schadelijke effecten van luchtverontreiniging dan in een drukke stad. Dus is de stelling dat een zieke (iemand met hart- en vaatziekten of astma) genoopt is te verhuizen wegens luchtvervuiling, grotendeels waar. Maar er zijn ook veel andere factoren van invloed.