Italië is wel weer klaar voor een beetje dictator

Matteo Renzi is beëdigd als premier van Italië // De problemen waar hij mee kampt zijn enorm // En hij gaat ze te lijf met een onervaren ministersploeg

Matteo Renzi heeft er zin in. Nadat hij zaterdag was beëdigd als premier, stond hij bijna uitgelaten de pers te woord, met veel grapjes. Zondagmorgen hield hij, de jongste premier ooit in Italië, van het jongste kabinet ooit, een kort twitterspreekuur. Hij strooide met uitspraken die duidelijk moeten maken dat hij ernst wil maken met zijn belofte van snelle en ingrijpende hervormingen.

Het is „de laatste kans” voor Italië, schreef krant La Stampa. Al jaren lukt het ook premiers die hervormingen beloofden, niet goed om die door te zetten. De ‘professor’ Mario Monti, aangetreden in november 2011, wist wat er moest gebeuren, maar beheerste het politieke spel onvoldoende. En Enrico Letta, premier sinds april 2013, bleek vooral een evenwichtskunstenaar.

De problemen waar Renzi voor staat, zijn enorm. De koopkracht in Italië is de afgelopen zes jaar met tien procent gedaald. Het aantal werklozen is verdubbeld, naar drie miljoen. De jeugdwerkloosheid ligt rond de veertig procent. De crisis heeft tot een kaalslag geleid in het midden- en kleinbedrijf. Ongeveer zeven miljoen gezinnen leven op of onder de armoedegrens. Italië is van de grote economieën in Europa het land dat al jarenlang de minste groei laat zien.

Met een jonge en betrekkelijk onervaren ministersploeg wil de 39-jarige Renzi nu aan de slag. Een premier heeft in Italië formeel minder bevoegdheden dan in Engeland of Duitsland. Maar Renzi wil die ruimte duidelijk oprekken, zoals hij ook als burgemeester van Florence heeft gedaan. Daarom heeft zijn kabinet ook geen vice-premier. En echte zwaargewichten die hem het licht zouden kunnen ontnemen, ontbreken in de nieuwe regering – op minister Pier Carlo Padoan op Economie na, een 64-jarige econoom met veel internationale ervaring.

Renzi als kleine dictator? In Florence leidde zijn nadrukkelijke manier van leiding geven tot veelvuldige wisselingen van wethouders. De krant La Repubblica ziet het gevaar, maar denkt ook dat Renzi van veel Italianen het voordeel van de twijfel krijgt: „Misschien zijn we op een van die momenten aangeland waarop de Italianen bereid zijn iemand die een beetje dictator is te verdragen.’’

Een overzicht van de problemen die Renzi als eerste wil aanpakken:

Al jaren een probleem, mede doordat die in 2005 door Berlusconi is opgesteld in een poging het linkse kabinet dat toen na verkiezingen werd verwacht, het regeren onmogelijk te maken. Het Constitutionele Hof heeft onlangs bepaald dat deze wet in strijd met de grondwet is. Renzi heeft vorige maand als partijleider, na onderhandelingen met Berlusconi, een voorstel voor wijzigingen op tafel gelegd. Die moeten een politieke patstelling zoals na de verkiezingen van februari 2013 voorkomen. Ook ligt er een voorstel het tweekamerstelsel te vereenvoudigen. Nu doet de Senaat vaak hetzelfde als de Kamer van Afgevaardigden, wat tot inefficiëntie en vertraging leidt.

Renzi heeft eerder een vrij vage arbeidswet gepresenteerd, met daarin kostenverlaging voor de werkgevers als kernmaatregel. Minister van Economie Padoan heeft in het verleden opgemerkt dat de belastingdruk op bedrijven te hoog is. De werkgevers hebben vaak gepleit voor verdere flexibilisering van de arbeidswetten, ook om makkelijker mensen te kunnen aannemen zonder hen daarmee een vaste baan aan te bieden. Voor het eerst is er een minister die ook een topfunctie heeft vervuld binnen de werkgeversorganisatie Confindustria: Federica Guidi, oud-voorzitter van de Jonge Ondernemers.

De slag om de hervorming van de bureaucratie „is de moeder van alle slagen’”, twitterde Renzi gisteren in een kort virtueel vragenuurtje. „Het betekent de mentaliteit veranderen, iedereen.” De inefficiëntie van het overheidsapparaat is een oude klacht van bedrijven en burgers. Regels zijn onduidelijk, procedures verlopen traag. De werkgeversorganisatie Confindustria heeft begin deze maand becijferd dat één procent minder inefficiëntie leidt tot een stijging van het bruto binnenlands product van 0,9 procent. In lijn daarmee zei de rechterhand van Renzi in het kabinet, Graziano Delrio, gisteren dat het er bij de hervorming van de bureaucratie niet om gaat mensen te ontslaan, maar het overheidsapparaat efficiënter te laten werken.

Zowel voor bedrijven als voor burgers is de officiële belastingdruk uitzonderlijk hoog. Probleem is de grote ontduiking en de ongelijke mogelijkheden daarvoor, waardoor bijvoorbeeld mensen in loondienst relatief meer betalen dan zelfstandigen. Vereenvoudiging en het stroomlijnen van die belastingregels zijn belangrijke doelen voor de nieuwe regering. Vanuit het nieuwe kabinet kwamen gisteren plannen om een gehate regionale ondernemersbelasting te verlagen en op termijn af te schaffen, de inkomstenbelasting te verlagen voor inkomens tot 15.000 euro, en de belasting op financiële vermogens te verhogen.