Neushoornstroperij bedreigt de hele savanne

De witte neushoorn blijkt een inmisbare soort voor de savanne.
De witte neushoorn blijkt een inmisbare soort voor de savanne. Foto Jan Graf

Als de stroperij in het huidige tempo doorgaat, is de witte neushoorn binnen 20 tot 30 jaar waarschijnlijk uitgestorven. Dat is slecht voor de neushoorn én voor het ecosysteem van de savanne, waarin dit dier een sleutelrol speelt. Joris Cromsigt van de Swedish University of Agricultural Sciences en Mariska te Beest van de Umeå universiteit onderzochten die rol in het Kruger Nationaal Park in Zuid-Afrika (Journal of Ecology, 12 februari, online).

Samen met andere megagrazers staat de witte neushoorn (Ceratotherium simum) aan de top van zijn voedselketen. Deze kolos, die meer dan duizend kilo weegt, heeft geen natuurlijke vijanden. Zijn aanwezigheid hangt louter af van het voedselaanbod. Zodoende heeft de neushoorn een maximale invloed op zijn omgeving, groter dan die van andere grazers die behalve door het voedselaanbod ook nog door roofdieren onder de duim worden gehouden.

Eerdere studies naar de invloed van megagrazers op het savanne-ecosysteem richtten zich vooral op de Afrikaanse olifant, die met zijn slurf plukken gras lostrekt. De rol van de neushoorn, die het gras kort afmaait, bleef onderbelicht.

In het Kruger Nationaal Park roeiden jagers de laatste witte neushoorn in 1896 uit. Tussen 1961 en 1972 werden weer 336 rhino’s in het 19.000 vierkante kilometer grote park losgelaten. Inmiddels zijn er weer ruim 10.000 in het park.

De onderzoekers vergeleken de structuur van savannegraslanden die al lang geleden door witte neushoorns in gebruik werden genomen met andere plekken in het park waar de rhino zich pas recent weer heeft gevestigd.

In het intensieve neushoornleefgebied blijkt het gras duidelijk korter en er zijn 20 maal zoveel grazige weitjes. Blijkbaar zet de neushoorn het landschap ‘naar zijn hand’. Zijn graasgedrag verandert de structuur en de samenstelling van de savannegraslanden. Kort gras trekt tal van andere dieren, zoals impala en wildebeest.

Stropers bedreigen niet alleen de neushoorn, maar daarmee ook een gezond savanne-ecosysteem. Vorig jaar werden in Zuid-Afrika 1004 neushoorns gestroopt en in januari dit jaar al weer 86.