‘Met moordenaars sluit je geen deal, toch?’

Op het plein overheerst wantrouwen over het akkoord.

Betogers droegen vrijdag de kist van een demonstrant over de Maidan. Hij was gedood bij de gewelddadige botsing met de politie donderdag.
Betogers droegen vrijdag de kist van een demonstrant over de Maidan. Hij was gedood bij de gewelddadige botsing met de politie donderdag.

Is het geregisseerd of puur toeval? Precies op het moment dat het nieuws bekend wordt over een akkoord tussen de oppositie en de Oekraïense president, trekt een begrafenisstoet door de menigte op de bomvolle Maidan, het Onafhankelijkheidsplein in Kiev. „Dood aan de president”, schreeuwen de mannen die de lijkkisten dragen. Een priester, vooraan in de stoet, richt een kruis naar de hemel.

De stoet krijgt veel bijval. „Wat stelt dat akkoord nou voor?”, zegt Pavel Moroz, student taalwetenschappen met een baard van drie weken en een bloeddoorlopen oog, opgelopen tijdens gevechten met de oproerpolitie. „Ze gaan de grondwet herzien, die wordt weer zoals het in 2004 was. Beetje laat, vind je niet?”

Minder macht voor de president, meer voor het parlement: dat betekent de grondwetswijziging. Op Pavel maakt het weinig indruk. „We vechten hier met gevaar voor ons leven om een einde te maken aan een corrupte en gevaarlijke elite. Níét voor een paar papieren correcties.”

Een dame staat achteraan op het plein zandzakken te vullen voor het verhogen van de barricades. Op het nieuws over het akkoord, live gestreamd via een groot scherm op het Maidan-podium, slaat ze geen acht.

„Met dit regime is een akkoord nooit een akkoord. Met moordenaars sluit je geen deal, toch?”

Drie maanden staan ze nu al op het plein. Op hoogtijdagen waren het er ruim honderdduizend. Op mindere dagen, als temperaturen onder de min 10 zakten, een paar duizend. Maar aan opgeven wilde niemand ook maar een moment denken. „Het regime van president Janoekovitsj vergooit onze kans op een toekomst in Europa,” was bij aanvang de leuze, nadat Janoekovitsj – onder druk van Moskou – op het laatste moment afzag van handels- en politieke akkoorden met de Europese Unie. Protesten tegen dat besluit liepen uit op gewelddadige acties, met in de hoofdrol de Berkoet, de Oekraïense oproerpolitie, die flink huishield.

Daarna werd Maidan, ‘het Plein’, een beweging, een fenomeen, en ook: a point of no return. Velen op het plein zijn gaan geloven dat ‘Maidan’ nu eindverantwoordelijk is voor het politieke scenario. Want de aanvankelijke spreekbuizen van de volkswoede, oppositieleiders Vitali Klitsjko (ex-bokskampioen), de onervaren academicus Arseni Jatsenjoek en de nationalistische hardliner Oleg Tjagnibok, verspeelden de afgelopen weken veel krediet wegens het uitblijven van een oplossing.

Maar vrijdag, na dagen van excessief geweld waarbij bijna tachtig doden vielen, is het toch dat ‘bedenkelijke trio’ dat een overeenkomst ondertekent met de door de betogers zo gehate Janoekovitsj. Hij is in hun ogen de man die verantwoordelijk is voor sluipschutters die hun vrienden en familieleden door het hoofd hebben geschoten. Janoekovitsj is de man van het maffiakapitaal.

Voor de hardliners op de Maidan is het akkoord dan ook onaanvaardbaar. „Een deal met Janoesescu? Rot op!”, wordt driftig gefacebookt en getweet. Janoesescu is een verwijzing naar Nicolae Ceausescu, de dictator uit Oekraïnes buurland Roemenië die eveneens van geen wijken wilde weten, tot dat hij koelbloedig werd geëxecuteerd door zijn tegenstanders.

Vindt de Maidan pas rust als Janoekovitsj hetzelfde overkomt? „We blijven hier op het plein tot de president voor de rechter komt,” zegt student Pavel.

„Laten we eerst studeren op de details in de overeenkomst”, sust een orthodoxe priester die op het podium de microfoon heeft overgenomen van de spreekstalmeester. „Breng geduld op, reageer niet te emotioneel, en laten we vooral streng toezien op de naleving van het akkoord.” Weinigen nemen het pleidooi van de priester serieus.

Aan de voet van Hotel Oekraïne, waar donderdag nog dodelijke slachtoffers vielen, staat een provisorisch altaar: foto’s van de mannen die door de nek werden geschoten, bloemen erbij en plastic flessen waar iedereen zijn donatie in kan stoppen, ter ondersteuning van de families die geen geld hebben voor de begrafenis. Drie flessen zijn al vol met papieren geld. „Dit is ongelofelijk”, zegt een jonge vrouw, gekleed in hippe, gitzwarte kleren. Ze propt een biljet van 500 hrivna in een fles, omgerekend ruim veertig euro – een enorm bedrag in een land waar veel mensen het moeten doen met maximaal honderd euro per maand.

„Hoe dit ook afloopt, één ding is zeker,”zegt ze. „Er zijn veel dodelijke slachtoffers, maar deze revolutie heeft ook veel goeds gebracht. Oekraïners hebben geleerd zichzelf te organiseren en we weten eindelijk wat loyaliteit betekent. Er zijn nu zelfs yuppie-advocaten die pro deo opdagen als onschuldige burgers worden opgepakt door de politie.”

De oppositie heeft het lef niet om het akkoord te komen verdedigen hier op Maidan, zegt student Pavel. Maar een uur later betreden ze alsnog het podium, ex-bokskampioen Klitsjko voorop. Hij is nog maar net begonnen als betogers met een lijk naar het podium komen. De intimidatie heeft effect: meteen gaan Klitsjko en de andere oppositieleiders op de knieën om hun respect te tonen.

„We zijn de beloftes zat”, schreeuwt een jongen. „Als de president niet vóór morgenochtend tien uur aftreedt, staan wij hier weer, maar dan met wapens.”