Kun je je vrienden voordelig laten erven?

Als je als alleenstaande geen naaste familie hebt, gaat er 30 tot 40 procent erfbelasting van je erfenis af. Is het mogelijk toch één of twee vrienden te laten erven tegen een relatief laag tarief?

De fiscus is coulant voor koppels qua erfbelasting: een echtgenoot mag belastingvrij ruim zes ton erven; elke euro extra kost 10 of 20 procent. Dat is een koopje vergeleken bij de prijs die erfgenamen van kinderloze alleenstaanden betalen. Laat zo iemand zijn geliefde buurvrouw erven, dan is een luttele 2.092 euro belastingvrij, terwijl van elke euro extra 30 of 40 procent naar de fiscus gaat. Dat tikt aan. Van een erfenis van een miljoen euro houdt de buurvrouw ruim zes ton over, een dikke drie ton minder dan een echtgenoot.

De erfvrijstelling voor echtgenoten geldt ook voor geregistreerde partners, voor koppels die minimaal vijf jaar samenwonen op één adres (zonder contract) of zes maanden mét een contract. Je moet dus met zijn tweeën zijn. Dat kan onrechtvaardig uitpakken voor drie samenwonende, ongehuwde broers en zussen. Overlijdt één van hen, dan betalen de overblijvers erfbelasting alsof ze vreemden zijn. Mogelijk moeten ze hun huis verkopen om de aanslag te betalen.

Met kunst- en vliegwerk vinden notarissen deeloplossingen voor dit soort belastingleed, al is het lapwerk. Zo mogen meer dan twee samenwonende broers en zussen tegenwoordig twee aan twee een samenlevingscontract aangaan. Voor de huilende derde is er helaas geen partner en blijven de hoge erftarieven gelden, al kan de fiscus uitstel van betaling verlenen.

Ook alleenstaanden hebben kunstgrepen nodig om de aanslag voor erfgenamen te drukken. Soms biedt een geregistreerd partnerschap uitkomst. Verder kun je vrienden jaarlijks 2.092 euro belastingvrij schenken. Of (in 2014) een belastingvrije ton, mits gebruikt voor het eigen huis of aflossing op de eigenwoningschuld.

Ook voor na de dood is een deeloplossing bedacht. In een contract kunnen twee vrienden vastleggen dat, hoewel ze geen partners zijn, ze bij overlijden met elkaar afrekenen alsof er gemeenschap van goederen was. Bij een erfenis van twee miljoen bezit de vriend dan, na het overlijden, vast één miljoen euro. Over de rest betaalt hij 387.441 euro belasting; een besparing van vier ton, maar toch nog drie ton meer dan een echtgenoot.

In samenwerking met Bernard Schols, hoogleraar successierecht bij het Centrum voor Notarieel Recht, Radboud Universiteit Nijmegen.