Kan het ons schelen?

Een afgesneden hoofd dat triomfantelijk voor de camera wordt gehouden. Een stervende verpleegster die haar laatste woorden op Twitter zet. Een half ontklede dode die op straat ligt nadat hij door scherpschutters in het gezicht is geschoten. Getuigenissen over verkrachte vrouwen die gedwongen worden hun baby te verdrinken.

Ik zag en las het in één week.

Vooral de grijns van de jihadist met het hoofd kreeg ik niet van mijn netvlies. De verpleegster leeft nog, meldde The Guardian. Ze ligt in een ziekenhuis in Kiev.

Ik ben geschokt, maar kan het mij wat schelen? De Britse filosoof Alain de Botton schreef een blog: Kiev is in flames and I don’t care. Wat heeft het voor zin, stelt De Botton, je murw te laten beuken door verschrikkingen die je toch niet kunt verhelpen? Waarom je geweten dag in, dag uit laten prikkelen door rampen, misstanden, gruwelbeelden, enkel omdat het oog van de wereld erop valt? Trek je eigen plan, richt je op zaken die nu nog onderbelicht zijn.

Ik begrijp wat De Botton wil zeggen. Betrokkenheid laat zich niet opleggen. In het verleden was de wereld vooral wat een mens om zich heen zag; bovendien duurde het tijden voor het nieuws uit de grote wereld hem bereikte. Het is een verschil in beleving wanneer je achteraf hoort dat het er in Waterloo hard is toegegaan of wanneer je een filmpje bekijkt waarin verdwaasde jongens uit België en Nederland zichzelf overhoop laten schieten uit naam van het martelaarschap.

Bovendien dreigt schijnbetrokkenheid, van het soort waarover Rob Wijnberg deze week in De Groene schrijft: je oog heeft de neiging af te dwalen, van de gruwelijke beelden van Kiev naar Patty Brard die toch weer in de Playboy wil. Je bent ontzet over het rapport van de VN over het Noord-Koreaanse schrikbewind – daarna zoek je verder naar je bonuskaart. Engagement wordt lifestyle – klikken om te laten zien hoe erg je het vindt. De hele wereld komt tot je, maar je bewustzijn kan niet oneindig worden opgerekt. Voor je het weet heb je een nieuwsinfarct.

Vandaar die neiging om de klok terug te draaien, om terug te keren naar een wereld die klein en dichtbij is – het Journaal als Hart van Nederland, het kleine nieuws lekker groot en het grote nieuws geruststellend klein. De koffieautomaat op het werk als zenuwcentrum van ons nationaal bewustzijn. Het Holland Heineken House als venster op de wereld.

Helemaal lekker zit dat niet. Afgelopen week bood een blogger van The Wall Street Journal (WSJ) het Nederlandse volk zijn excuses aan, omdat hij het gewaagd had zure kanttekeningen te maken bij onze blinde zelfverliefdheid na de schaatssuccessen in Sotsji – de man was, daar heb je onze andere volksport, vanuit Nederland flink digitaal bedreigd.

Bedreigingen – altijd teken van een kwaad geweten.

Heeft De Botton gelijk? Volgens mij niet. Met de vloedgolf van beelden neemt ook de duiding van die beelden toe – de journalistiek, ook in deze krant, gaat steeds meer die kant op. Het nieuws maakt je murw, het verhaal erachter juist niet. Het beeld stompt misschien af, de nieuwsstroom maakt wellicht passief (de verpleegster in Kiev zijn we morgen vergeten), maar achtergrondverhaal en beschouwing doen eerder het tegenovergestelde. Die geven diepte, verschaffen inzicht – ook in onszelf. Zoals een goede roman ook altijd over de lezer gaat.

Wat er in Kiev gebeurt, kan mij wél iets schelen – niet in de zin dat ik me goed kan voelen door het heel erg te vinden, en ook niet in de zin dat ik denk dat ik zelf daar het verschil kan maken, maar in de zin dat een goede journalistiek erover mijn bewustzijn van mijzelf en de wereld groter maakt.

Te abstract? Selectief? Open deur? Voorbeeld: iemand die zich verdiept heeft in wat een Irakees die jarenlang in Almere woonde beweegt om in Syrië als een beest tekeer te gaan, zal niet gauw een dreigmail naar de WSJ sturen omdat onze nationale sport geen spot verdraagt.

Wie iets van Poetins Rusland weet, kan niet volhouden dat wij daar goed werk voor de mensenrechten verricht hebben door onze koning en koningin het met Poetin te laten afpilsen.

Nieuws gaat altijd ook over ons. En wie denkt dat wij in een veilige wereld leven waarin de gekte nooit doordringt, moet nog eens om zich heen kijken. Van Almere naar Aleppo is minder ver dan het lijkt.