Je moet toch beter willen zijn dan je bent?

Claudia de Breij merkt dat de thema’s van haar voorstellingen vooruitlopen op haar leven. Haar nieuwe voorstelling Teerling, die vrijdag in première ging, gaat over de moed om dingen te veranderen. „Het leven is niet af.” 

Tekst Ron Rijghard, foto Andreas Terlaak

Ouderwets

„Ik maak altijd een voorstelling over iets waar ik zelf mee worstel en waar mijn omgeving te weinig sjoege op geeft. Ik moet het kwijt. Als ik het deel met het publiek, dan heb ik er geen last meer van. Waar ik me enorm aan ergerde was de H.J. Schoo-lezing van Mark Rutte vorig jaar, waarin hij zei dat het hebben van een visie een obstakel is in de politiek. Daar raakte ik gefrustreerd van. Voor een cabaretier is dat een goed teken. Waarschijnlijk ben ik er ouderwets in, maar ik vind visie zoiets als moraal. Als je die niet hebt, dan is dat niet iets om trots op te zijn. Eigenlijk is het om je te schamen. Ruttes betoog was een eyeopener. Tot dan zag ik Rutte als een sympathieke figuur. Hij was het type aandoenlijke buurman; iemand die gezellig door Sotsji wandelt in lamswollen trui. Wat ik me niet kan voorstellen, is dat je zo hard voor iets werkt als hij en niet een groter doel hebt.”

Romantisch

„Mijn nieuwe voorstelling, Teerling, gaat over de moed om dingen te veranderen in je leven. Ik ben 38 jaar, drie jaar geleden ben ik gescheiden, ik ben niet meer totaal bleu. Het leven is niet af: soms moet je de dobbelstenen opnieuw gooien. Ga het leven aan, droom van reizen naar de maan. Dat is wat ik wil zeggen. Voor mij hoef je niet te liften naar Parijs. Maar als dat is wat je wilt: ga! Het hoogste streven hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Wil je sparen voor een nieuwe keuken? Te gek. Want dat staat voor iets groters: dan zeg je ja tegen je leven, ja tegen je relatie, ja tegen de plek waar je bent. Je zegt: wij hebben de intentie om de komende tien jaar bij elkaar in dit huis te blijven. Eigenlijk is het een romantische keuze.”

Goede vrienden

„Wij zijn goed gescheiden, niet met een hoop heisa. We namen de gezamenlijke beslissing iets anders te willen in het leven. Daardoor zijn we nog goede vrienden. Twee jaar voor de scheiding had ik Hete Vrede gemaakt: over de vraag waar je staat in het leven, wie je wilt zijn en hoe je dingen kan veranderen. Werk loopt bij mij vaak vooruit op privé. Scheiden werd een onderdeel van de vragen die ik me stelde.”

Muppets

„Vorig jaar maakte ik het liedjesprogramma Alleen, in het De La Mar Theater, waarbij ik samenwerkte met Ruut Weismann. Dat beviel dermate dat ik hem weer vroeg. Hij zei: ‘Oké, dan doen we eerst een Zomergastenmiddag.’ Moest ik hem vijftien fragmenten laten zien. Ik koos onder andere de begrafenis van Jim Henson, de man achter The Muppet Show. Tegen het einde van de dienst zingt Scooter een liedje, Just one person. Het gaat erover dat als er één iemand in je gelooft, er steeds meer mensen bij komen die in je geloven. En dat je dan misschien ook in jezelf gaat geloven. Dat lied kan me al tot tranen ontroeren als de Muppets het doen, maar toen zag je ook de poppenspeler, die heel verdrietig was omdat zijn vriend Jim Henson overleden was. Dat beeld raakte, omdat het is waar theater over gaat: van een gevoel dat iedereen kent, maak je iets waar iedereen iets aan heeft.”

Beu om bang te zijn

„Wat ik ook koos, was een speech van Michelle Obama, nog vóór de eerste verkiezing van Barack. Ze vertelt dat mensen steeds aan haar vragen of ze niet bang is, bang vermoord te worden. Je hoort de woede in haar stem als ze zegt: ‘Ik ben de afgelopen jaren alleen maar bang gemaakt door de leiders van dit land. Bang voor andere mensen, bang voor mensen met een ander geloof. Ik ben het beu om bang te zijn.’ Schitterend. Toen ik dat had gedaan, dacht ik: verdomd, er zit een thema in: dromen, willen, durven. Dat lag vooral aan mijn keuze van de We choose to go to the moon-speech van John F. Kennedy. Die speelt een centrale rol in Teerling, omdat ik hem naast de speech van Rutte leg. Het verschil is verpletterend. Wat Kennedy voorstelde, was ondenkbaar in 1962. Wetenschappers zeiden: hoe komt die man erbij? Dat iets nooit eerder is gedaan, onwaarschijnlijk leek en tóch is gelukt, is zó inspirerend. Mijn ouders heb ik altijd met een glans in hun ogen over Kennedy horen praten. Zo’n speech is echt wat mensen vooruit helpt in het leven. Zo simpel is het. Zoals er ook echt iets met je kan gebeuren als je op het juiste moment We zullen doorgaan van Ramses Shaffy hoort.”

Bushalte

„Mijn vader vertelde me jaren terug over een Somalische vrouw die hij bij ons in de buurt bij de bushalte ontmoette. Ze was in Nederland opgevangen en had hier haar leven. Hij was vol van het idee dat hij woonde in een land waar dat kon. Waarom is er geen politicus die dat verhaal vertelt? Van onze politici krijg je het zoet pas na het zuur. Maar je moet toch beter willen zijn dan je bent? Wat dat betreft ben ik een ouderwetse cabaretier, eentje die zo nodig een ideaal moet verkondigen.”

Hypocriete onzin

„In Nederland heerst de filosofie van op de winkel passen. De oproep tot een participatiemaatschappij is toch beledigend? Er zijn al zoveel mensen die dagelijks voor anderen zorgen. Dat een vrouw tien jaar dood in huis ligt, zie ik niet als symbool van een verhardende samenleving. Dat vind ik zo’n gezeur, zo’n hypocriete onzin. Misschien was het de oude vrouw zelf die geen contact maakte met de buitenwereld. Mijn vermoeden is dat dit van alle tijden is. Ik ervaar de maatschappij helemaal niet als koud. Als puber had ik een boekje – zo’n boekje waarvan je weet dat je het moet verbranden als je gaat sterven – en daar schreef ik in: ‘Ik wou dat iedereen wat liever was en vooral voor mij.’ Typisch een gevoel dat veel mensen later met zich mee blijven dragen. Ik kan heel hard die puber-Claudia uitlachen: Dat kan je wel vinden - en als je premenstrueel ben mag het ook – maar wees eerst zelf maar eens wat liever.”

Losse moraal

„Waar ik me boos over maak, is dat mensen niet oprecht zijn. Zo’n Onno Hoes die zegt: ‘Als je een burgemeester krijgt die homoseksueel is, dan haal je die lossere moraal ook binnen’. Hallo, jij hebt een losse moraal. Moet je zelf weten, maar verschuil je niet. Over zijn rare uitspraken in dat interview met NRC had hij moeten struikelen. Als ik in de raad van Maastricht had gezeten was ik enorm nijdig geweest.”

Smuigerig

Aan de site Second Love erger ik me ook enorm. Dat is mijn inner-Kees van der Staaij [de SGP-leider]. Hun pick-up line – ‘ik ben gelukkig getrouwd, jij ook?’ – is een contradictio in terminis. Je kunt niet gelukkig zijn als je er een tweede liefde bij zoekt. Dan wringt er iets en meestal is dat seks. Maar seks willen gaat over meer. Het gaat ook over houden van, over gezien worden en gewild worden. Als dat niet klopt in je relatie, dan is er reden om eens met elkaar te praten. Als je wilt vreemdgaan, ga dan naar de kroeg en kijk wat er gebeurt. Second Love biedt een platform om met voorbedachten rade iets kapot te maken, op een goedkope, zakkerige manier. Smuigerig noemden ze dat bij ons thuis. In Teerling heb ik het erover omdat het naadloos aansluit bij het thema. Het komt neer op geen visie hebben op je leven.

Ouwehoer

„In mijn show zitten ook liedjes die ik vorig jaar in Alleen zong. Die zijn nog actueel. Maar ik vind mezelf geen echte zangeres. Ik ouwehoer te graag. Toen ik aan deze reeks voorstellingen begon, dacht ik: o, wat fijn, ik kan weer eens drie kwartier achter elkaar aan het woord zijn zonder dat ik word onderbroken! Ik moet het zó nodig kwijt.”