Is Den Haag ook zo gemeen?

Kan het Binnenhof iets leren van House of Cards? Soms gaat het hier ook zo, zeggen Kamerleden.

Kevin Spacey en Robin Wright als Frank en Claire Underwood inHouse of Cards. De wereldwijde lancering van het tweede seizoen van de serie door online videotheek Netflix was op 14 februari. Seizoen 1, gebaseerd op de gelijknamige politieke BBC-serie uit 1990, won drie Emmy’s en een Golden Globe. Het is de eerste keer dat deze prijzen naar een internetserie gingen. Netflix wil het derde seizoen in februari 2015 uitbrengen.
Kevin Spacey en Robin Wright als Frank en Claire Underwood inHouse of Cards. De wereldwijde lancering van het tweede seizoen van de serie door online videotheek Netflix was op 14 februari. Seizoen 1, gebaseerd op de gelijknamige politieke BBC-serie uit 1990, won drie Emmy’s en een Golden Globe. Het is de eerste keer dat deze prijzen naar een internetserie gingen. Netflix wil het derde seizoen in februari 2015 uitbrengen.

Machtspelletjes, intriges, lekken naar de media, gekonkel om hogerop te komen. Cynisch, hard en meedogenloos. Dat is de Amerikaanse serie House of Cards . Is politiek Den Haag ook zo?

Natuurlijk beginnen politici die de serie kijken met een disclaimer. Het is een goed in elkaar gezette serie, die zeker raakt aan hoe politiek echt werkt. Maar de sfeer aan het Binnenhof is „gelukkig een stuk prettiger” dan in het Washington van de hoofdpersoon, afgevaardigde Frank Underwood, zegt Kamerlid Martijn van Dam (PvdA). Hij is zelf bij seizoen 1, aflevering 7. „House of Cards vergroot de nare kanten van het politieke spel uit. In Nederland hebben we vooral inhoudelijk bevlogen politici, die iets willen met het land.”

Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) is bij seizoen 2 aflevering 4. Zij heeft een iets boosaardiger blik en onderscheidt twee types politici: de House of Cards-achtigen, die voor de macht gaan en daar vervolgens hun standpunten bij zoeken („Je ziet de laatste tijd D66, maar ook de PvdA die kant op gaan”), en de politici die ergens voor staan en dan pas bezien hoe ze die standpunten kunnen verwezenlijken. Daar hoort GroenLinks bij, vindt ze.

Als illustratie vertelt Van Tongeren hoe ze afgelopen donderdag in de Kamer een motie had ingediend, waarin ze de letterlijke tekst van PvdA’er Jan Vos over duurzame energie had overgenomen. Toch stemde de PvdA tegen. „Dan heeft je stemgedrag niets meer met wat je de burger vertelt te maken. Dat is machtspolitiek. De VVD komt er tenminste voor uit: wij vinden windmolens niks, maar we hebben er nou eenmaal afspraken over gemaakt.”

In het debat waarin Van Tongeren Vos uitdaagde, verdedigde hij zich door háár juist House of Cards-achtig gedrag te verwijten. „Ik snap niet dat mevrouw Van Tongeren er voor de bühne zo’n punt van maakt, want het leidt helemaal nergens toe.”

Hoofdpersoon Frank Underwood wordt in de serie gepasseerd voor de functie van minister van Buitenlandse Zaken, waarna de afleveringen in het teken staan van zijn wraak. „Zijn blinde ambitie is uitvergroot. Zulke harde en persoonlijke gevechten zul je hier niet zien”, zegt Kamerlid Kees Verhoeven (D66) die bij seizoen 1, aflevering 3 is. Maar een vergelijkbaar beloningssysteem voor loyale politici kent Nederland natuurlijk wel. „Zwoegen en veel werk voor je partij verrichten betekent meestal vroeg of laat een telefoontje met nieuws over een benoeming.”

Van Tongeren noemt huidig VVD-minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert als voorbeeld van dat beloningsmechanisme. Zij stemde de vorige kabinetsperiode vóór behoud van de weigerambtenaar, hoewel ze daar principieel fel tegen was. „Ze liet zien: ik ben trouw aan de partij. Nu is ze minister.”

Net zo herkenbaar zijn de achter-de-schermen-spelletjes, die in Nederland meestal tussen partijen plaatsvinden. Als voorbeeld geeft Martijn van Dam een streek die hem in mei vorig jaar werd geleverd. Hij was in gesprek met de oppositie over alternatieven voor de bezuinigingen op de publieke omroep. Idee van Van Dam was om kabelbedrijven en aanbieders van televisiepakketten een heffing op te leggen. Maar voordat hij er afspraken over kon maken, lekte een Kamerlid van de oppositie naar De Telegraaf dat de PvdA een ‘tv-taks’ wilde regelen. „Oké, met heel veel creativiteit kon je het misschien zo zien. Maar het beeld was neergezet, en ik moest ertegen vechten.”

Bij de Kamerfracties is House of Cards nog niet zo populair als de Deense politieke televisieserie Borgen. Daar heeft zowat iedereen naar gekeken. De Deense politiek benadert met haar meerpartijenstelsel meer de Nederlandse werkelijkheid dan het Amerikaanse tweepartijensysteem.

Toch gebruiken Kamerleden de serie hier en daar wel als leerschool. Kees Verhoeven is campagneleider van D66 voor de komende gemeenteraadsverkiezingen. „In Nederland vinden we fondsenwerving of proberen invloed op de beeldvorming te verwerven al snel op het randje. Ik vind niet dat je de grens moet opzoeken, omkopen gaat natuurlijk te ver. Maar het is wel legitiem om te proberen ervoor te zorgen dat de pers positief over je schrijft.”