Broos akkoord, nieuw geweld

President Janoekovitsj is bereid een stap te zetten in de richting van demonstranten. Maar het lijkt bij voorbaat onvoldoende.

President Janoekovitsj treedt niet af, maar is wel bereid zijn grondwettelijke almacht te beperken ten gunste van een coalitiekabinet en het parlement. Later dit jaar worden dan een referendum en presidentsverkiezingen in Oekraïne gehouden.

Onder auspiciën van de ministers van Buitenlandse Zaken van Duitsland en Polen en de speciale afgezant van president Poetin van Rusland hebben president Janoekovitsj en de drie parlementaire oppositieleiders vanochtend een politiek akkoord bereikt waarmee ze hopen een uitweg uit de bloedige crisis te hebben gevonden.

Het is de vraag of dit genoeg is voor de geradicaliseerde protestbeweging op straat. Vanmorgen werd er weer geschoten in Kiev. Dit keer in de buurt van het parlement, dat vanmorgen in spoedzitting bijeenkwam om zich over het akkoord te beraden.

Evenmin is duidelijk of met deze concessies van Janoekovitsj en de oppositie de separatistische tendensen in zowel het Westen als in het Oosten en de Krim zullen worden gesmoord.

Volgens het akkoord treedt binnen 48 uur de grondwet van 2004 weer in werking. Conform die grondwet, die Janoekovitsj bij zijn aantreden in 2010 ongedaan maakte omdat hij de macht in eigen hand wilde centraliseren, hebben de ministers en het parlement, de Verchovna Rada, meer macht ten opzichte van de president. Binnen tien dagen moet er bovendien een nieuwe ministerraad aantreden.

Over de definitieve grondwet, die door de volksvertegenwoordigers in de Verchovna Rada wordt opgesteld, moet in september een constitutioneel referendum worden gehouden. Drie maanden later, in december, zullen er dan presidentsverkiezingen worden gehouden.

Op de Maidan, het plein in Kiev waar gisteren door sluipschuttervuur tientallen doden vielen, werd vanmorgen al kritiek geuit op het feit dat die verkiezingen pas over tien maanden worden gehouden. De oppositie eist het aftreden van Janoekovitsj. De radicalen wensen ook zijn vervolging.

De besprekingen over dit akkoord vonden plaats in een bunker onder het presidentiële paleis in Kiev.

Onder druk van de Duitse, Poolse en Franse ministers van Buitenlandse Zaken – Steinmeier, Sikorski en Fabius – en de Russische gezant Loekin moesten de president en de drie parlementaire oppositieleiders Tatsenjoek, Klitsjko en Tjagnibok overeenstemming zien te bereiken.

Vooral de komst van Loekin lijkt van belang te zijn geweest. Aanvankelijk leek president Poetin zijn vicepremier Rogozin naar Kiev te sturen. Rogozin, een havik in de buitenlandse politiek, moest op de valreep plaatsmaken. Loekin, ‘gevolmachtigde mensenrechten’ voor Poetin, staat bekend als een liberale duif in nabijheid van het Kremlin.

De keuze voor Loekin werd ook in Oekraïense oppositiekringen opgevat als een signaal dat Rusland, ondanks de herhaaldelijke en bittere kritiek op de westerse steun voor de „bruine” (lees fascistische) revolutie in Kiev, geen heil meer zag in de gewelddadige aanpak van Janoekovitsj.

Ook binnen de krijgsmacht leek de vanzelfsprekende steun af te brokkelen voor de koers van Janoekovitsj en zijn veiligheidsministers en adviseurs. Vannacht werd bekend dat de plaatsvervangend chef-staf der krijgsmacht, Joeri Doemanski, ontslag had genomen omdat hij geen verantwoordelijkheid wilde nemen voor schieten op burgers. Een dag eerder nog was de chef der staven vervangen door een nieuwe topman: admiraal Ilin van de Oekraïense vloot op de Krim in Sevastopol, waar de Russische Zwarte Zeevloot ook zijn marinebasis heeft.

Voordat het nachtelijk beraad begon, was het parlement dankzij een minimaal quorum in zitting bijeen gekomen. De Verchovna Rada nam een motie aan tegen de ‘anti-terroristische operatie’ die de staatsveiligheidsdienst SBOe een dag eerder had aangekondigd. Door deze stemming verloor de SBOe politieke steun voor haar voornemen om via een antiterreur-campagne feitelijk de noodtoestand in het hele land af te kondigen en alle laatste burgerlijke vrijheden op te schorten.

Bij enkele brigades van de oproerpolitie viel deze stemming slecht. Een commandant van een groep, die gisteren in Kiev in gevecht was geweest met radicale betogers, zei zich in de steek gelaten te voelen.