Buiten sluipschutters, binnen gesprekken

Terwijl Europese ministers van Buitenlandse Zaken gisteravond na spoedoverleg in Brussel besloten om sancties op te leggen aan Oekraïne, waren drie van hun collega’s gisteren in Kiev nog in gesprek met het mogelijke doelwit daarvan: de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj. Het is tekenend voor de twee gedachtes waarop het Europese beleid jegens Oekraïne hinkt, ook na een nieuwe geweldsexplosie gisteren. De EU spreekt met de sancties haar afschuw uit over het almaar stijgende dodental in Kiev, maar acht een vergelijk met Janoekovitsj toch nog mogelijk.

De hoop is gevestigd op Radoslaw Sikorski, Frank-Walter Steinmeier en Laurent Fabius. De drie buitenlandministers, uit Polen, Duitsland en Frankrijk, waren gisteren de hele dag in touw in de Oekraïense hoofdstad.

Terwijl buiten de horrorverhalen over met scherp schietende scherpschutters steeds hardnekkiger de ronde deden, voerden zij gesprekken met Janoekovitsj en oppositieleiders. Over de vorming van een interim-regering, grondwettelijke hervormingen, het uitschrijven van verkiezingen. Gisteren besloten zij om in ieder geval tot vandaag in Kiev te blijven. Kennelijk zien zij mogelijkheden. Kennelijk is de ontketende Janoekovitsj nog steeds een gesprekspartner. En wellicht geven de EU-sancties het gewenste duwtje.

Of eigenlijk: de dreiging daarvan. Want het duurt minstens een paar dagen voordat de sancties zijn vertaald in wetteksten en daadwerkelijk in werking treden. Betekent dit dan ook dat ze weer worden afgeblazen als er vandaag op de valreep een doorbraak wordt bereikt?

Catherine Ashton, de baas van de EU-diplomatie, erkende dat er een nauw verband is tussen de ontwikkelingen in Kiev en die in Brussel. „Beide elementen werken op elkaar in.” De Britse minister William Hague was uitgesprokener: „De mate waarin de sancties worden geïmplementeerd hangt af van de komende ontwikkelingen.”

Afspraak ging bijna niet door

Om veiligheidsredenen ging de afspraak van de drie ministers met Janoekovitsj bijna niet door. „Zwarte rook, ontploffingen en geweerschoten rondom het presidentiële paleis”, twitterde Sikorski ’s ochtends vanuit Kiev. „Bijeenkomst wordt verplaatst naar andere locatie. Functionarissen in paniek.” Maar aan het einde van de ochtend zaten ze toch bij Janoekovitsj aan tafel.

Wat volgde was een ruim vier uur durend gesprek. Daarna volgde nog overleg met de oppositie, het tweede van die dag, en vervolgens was er opnieuw een gesprek met de president. Ná de aankondiging van EU-sancties.

Moskou maakte in de loop van de dag bekend dat het een eigen bemiddelaar naar Kiev stuurt. Het uitte felle kritiek op het Europese voornemen om sancties in te stellen. Onderhandelen én dreigen met sancties – dat is „chantage”.

„Zo voorspelbaar”, noemde minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) de Russische reactie gisteren in Brussel. „We hebben altijd gezegd dat we maatregelen zouden nemen als de situatie verslechtert, en dat is nu het geval.”

De EU-sancties zullen niet breed maar gericht tegen personen worden ingesteld, tegen ‘alle verantwoordelijken’ voor het bloedvergieten en het gebruik van excessief geweld. „Die mensen mogen de EU niet meer binnenkomen en kunnen ook niet meer bij hun tegoeden die in de EU aanwezig zijn”, zei Timmermans na afloop van het spoedoverleg. Daarnaast mogen ‘spullen’ die gebruikt kunnen worden voor de ‘interne repressie’ niet langer naar Oekraïne worden geëxporteerd. Een soort wapenembargo, al wordt het officieel niet zo genoemd.

Op dit moment, vertelde Timmermans, leggen EU-ambassadeurs in Oekraïne lijsten aan met de namen van personen aan wie de strafmaatregelen kunnen worden opgelegd. Of Janoekovitsj, een democratisch gekozen staatshoofd, ook op de lijst komt, wilde de minister niet expliciet zeggen. Maar hij sloot het ook niet uit. „De maatregelen treffen alle verantwoordelijken. We moeten dit doen: er sterven mensen.”