Opinie

Art doet Alleman en forse kale mannen

Art Rooijakkers in ‘Nederland van Alleman’.
Art Rooijakkers in ‘Nederland van Alleman’.

Wanneer volgende week Wie Is de Mol? terugkeert van winterreces, dan presenteert Art Rooijakkers op donderdagavond drie verschillende programma’s. De 37-jarige voormalige redacteur van Nova is bij uitstek het gezicht van de fusieomroep AVROTROS: schrander, licht ironisch, prettig ogend en niet al te uitgesproken.

Gisteren maakte hij slechts twee keer zijn opwachting. Bureau Rooijakkers & Verster zou je kunnen opvatten als een AVRO-programma waarin TROS-kijkers liberaal bijgeschoold worden. Samen met collega Lauren Verster rijdt Rooijakkers in een oude Chevy door Teeven-land. Ze bezoeken kale, forse mannen die zich met het vangen van criminelen bezighouden. In een aan Amerikaanse buddy movies ontleende vormgeving weerlegt het duo populaire vooroordelen: Nederlandse rechters straffen internationaal gezien verre van mild, de criminaliteit neemt eerder af dan toe, er wordt door een speciale eenheid van Justitie hard gewerkt aan de opsporing van voortvluchtigen. Nuttig programma dus, maar het is de vraag of de doelgroep zich aangesproken voelt. En het voelt allemaal wel erg voorgekookt, dit format.

In Nederland van Alleman draagt Rooijakkers als spreekstalmeester een felrode sjaal, die geregeld naar zwart-wit wordt gefilterd, als bruggetje naar beelden uit Alleman (1963) van Bert Haanstra, nog steeds de meest bekeken Nederlandse documentaire ooit. Ze worden gemengd met beelden van Nederland nu en een grabbelton van archiefbeelden uit de tussenliggende halve eeuw. Sociologisch getint commentaar probeert de veranderingen thematisch te benoemen, op het alleroppervlakkigste niveau.

Dat je niet altijd weet waar je naar kijkt en de benadeirng van grote stappen snel thuis, zijn niet de zwaarste handicaps van de achtdelige reeks. Dat is namelijk de onvermijdelijke vergelijking als je bewust wilt filmen in de schaduw van een reus. Alles uit Alleman, veelal gedraaid met verborgen, loodzware 35mm-camera, is oneindig veel beter, speelser, creatiever, geestiger en spannender dan de eigentijdse impressies. Ook voor de muziek van Pim Jacobs en het commentaar van Simon Carmiggelt zijn de observaties met een hoog opendeurgehalte geen partij. Ja we zijn veel vrijer geworden in relaties en seksualiteit. Carmiggelt observeerde bij een verliefd paartje voor een etalage dat dit tot slechts één einddoel kon leiden: het ameublement.

Desondanks is het beslist aardig om het werk van Haanstra in een nieuwe context terug te zien en nog eens aan den lijve te ervaren hoe goed hij was, en dus in het geheel niet zo oubollig of verouderd als veel jonge filmers van de jaren zeventig dachten. Dat ameublement blijkt langer mee te zijn ge gaan dan de ontspannen seksuele voorlichting en de toplessmode die erop volgden. En Rooijakkers past uitstekend in de nieuwe zithoek van AVROTROS.