‘Highbrow is voor iedereen’

Directeur Els van der Plas over Nationale Opera & Ballet, voorheen De Nederlandse Opera, het Muziektheater en Nationale Ballet: „Eindelijk een naam op het dak..”

Els van der Plas, zakelijk directeur Nationale Opera & Ballet: „We vragen Joop van den Ende vaak advies.”
Els van der Plas, zakelijk directeur Nationale Opera & Ballet: „We vragen Joop van den Ende vaak advies.” foto Hollandse Hoogte

Wie een bezoekje brengt aan de site van De Nederlandse Opera, Het Muziektheater of Het Nationale Ballet, wordt automatisch doorgesluisd naar operaballet.nl. De oude namen bestaan niet meer, de nieuwe luidt Nationale Opera en Ballet. Ook het Muziektheater aan de Amstel heet nu zo. „Heel fijn: de verwarring met het Muziekgebouw aan ’t IJ is voorgoed verleden tijd”, lacht algemeen directeur Els van der Plas – sinds anderhalf jaar in dienst naast operadirecteur Pierre Audi en balletdirecteur Ted Brandsen. Maandag presenteerden zij het nieuwe instituut met voor het eerst het Nationale Ballet en de Nationale Opera samen op het podium.

De organisatiestructuur van het Muziektheater en bespelers is al sinds 1986 onderwerp van kritiek. Waarom duurde het zo lang voor het kwam tot een fusie?

„Blijkbaar was het eerder niet noodzakelijk genoeg. Ballet en opera zijn heel verschillend, met een andere planning, ander ritme, andere mate van logistieke complexiteit. Maar langzaamaan werden steeds meer diensten gedeeld. En terwijl er meer werd samengewerkt, besefte men ook: samen staan we sterker. Een balletbezoeker wist vaak niet eens dat hier opera wordt gemaakt! Ik denk dat het hielp dat zowel ballet als opera hier artistiek van onomstreden topniveau is. Om te kunnen fuseren moet je de ander wat gunnen. Dat gaat beter als je zelfvertrouwen hebt.”

Het merk ‘Nationale Opera & Ballet’ moet versterkt, zei u bij de lancering.

„Onze zaalbezetting is goed, zeker bij opera. Het – jongere – balletpubliek groeit nog steeds. Maar de abonnementverkoop loopt terug, en de subsidies ook. Stilzitten kan niet. We willen vooral een breder publiek trekken. Dat lukt alleen als je beter communiceert wie je bent en wat je doet. Het hele land is behangen met onze nieuwe corporate posters [een kaart met daarop de locatie van het theater, red.], we gaan meer doen met online media en meer inzetten op doelgroepmarketing. Wij maken Gesamtkunst dus ik wil graag dat ook andere creatieven ons kennen, bijvoorbeeld.”

Wat kon u zelf aan de fusie bijdragen?

„Het meeste personeel werkt hier al vijftien jaar, ik had de frisse blik van de buitenstaander. Algemeen gesteld was zowel ballet als opera totaal gefocust op het primaire proces. Daarom worden er hier ook zulke geweldige voorstellingen gemaakt. Maar je moet dat wel uitdragen. Voor het maakproces geldt hetzelfde. Intern vindt iedereen het doodnormaal dat kostuums en decors in huis worden gemaakt, maar dat is heel bijzonder. Daar zijn we meer aandacht op gaan vestigen. Met als gevolg dat er een stuk over ons verschijnt op designwebsite dutchcowgirls.nl, of in technisch vakblad Zichtlijnen.”

Dan het gebouw zelf. Wat kan beter?

„We willen onze naam op het dak zetten. En onze entree, die we delen met het stadhuis, moet overzichtelijker. Op termijn moet er een café komen, met een winkeltje erbij – zoals elders in elk operahuis.”

Wat levert de fusie financieel op?

„De organisatie is bezig te krimpen door natuurlijk verloop. Moderne middelen maken dat afdelingen toekunnen met minder mankracht. Maar het heeft tijd nodig.”

Ballet en opera behouden eigen zakelijk managers, eigen budgetten. Waarom?

„Opera en ballet hebben eigen subsidies. Je moet heldere kaders houden voor wie wat te besteden heeft. Als het ballet veel uit kaartverkoop haalt, vloeit dat terug naar het ballet. Maar we willen elkaar wel helpen. De kunst is de organisatie als geheel zo lean and mean mogelijk te maken, zodat de structurele kosten voor beide partijen zo laag mogelijk zijn.”

Uw nieuwe hoofd fondsenwerving was eerder commercieel directeur van Stage Entertainment. Wat kunt u leren van niet-gesubsidieerde kunst?

„Veel. We vragen Joop van den Ende vaak advies. Dat musical zoveel publiek trekt is vaak vooral een kwestie van geweldige pr. Wat wij maken gaat niet zonder subsidie, maar dan wil je júíst dat velen het zien.”

Is daar niet ook synergie denkbaar? Dat jullie ook een keer een musical brengen?

„Nee. Als je je kunstvorm goed communiceert hoef je niet ‘low’ te worden. Highbrow is voor iedereen.”

Is dat genoeg? 170 voorstellingen opera en ballet is ook: 195 avonden leegstand.

„Met 35 procent eigen inkomsten over 2013 voldoen we ruim aan de norm. Natuurlijk willen we dat het theater bruist, dat er zoveel mogelijk mensen komen. Maar een gastvoorstelling brengt niet altijd geld op, en ballet en opera hebben hun repetitietijd nodig. Het ballet is overigens ook vaak op tournee. Het is zoeken naar een balans. Buiten de zaal, in de foyers, kunnen we ruimtes vaker verhuren.”

Hoe ver reikt uw invloed artistiek? Tot nu toe programmeerde de opera in ‘uitgaansmaand’ december titels die matig liepen. Dit jaar is er dan Puccini.

„Vroeger zat opera altijd vol, nu kijken we naar wat we wanneer doen. Pierre had zelf ook al bedacht dat het anders moest. Maar het artistieke proces blijft zijn zaak, en – voor ballet – die van Ted Brandsen. En samen kijken we wat haalbaar is.”

Hoofdsponsor CMS Derks Star Busmann heeft het sponsorbedrag recentelijk verlaagd, de bedoeling was dat er inmiddels een nieuwe hoofdsponsor zou zijn.

„Het is nog niet gelukt. Wel kleinere. Maar het is niet makkelijk. Gelukkig merk ik dat onze instelling nu, door de fusie, wel meer belangstelling trekt van sponsoren. Met een aantal zijn we serieus in gesprek.”

Opera in Amsterdam is onlosmakelijk verbonden met Pierre Audi, artistiek leider sinds 1987. Naar verwachting blijft hij nog een paar jaar, maar niet langer. Wat zijn uw ideeën over de tijd daarna?

„Audi heeft de operacultuur hier opgebouwd; die mix van respect voor traditie en innovatie die typisch is voor dit huis, en waarmee we ons onderscheiden van traditionelere huizen als de Metropolitan Opera of La Scala. Die koers zal ook na het vertrek van Pierre echt niet wijzigen. Het publiek is, net als wijzelf, aan ons avontuurlijke profiel gehecht geraakt.”