Deze stad was altijd al behoorlijk links

Met „al die studenten” in de stad lukt het SP, GroenLinks en PvdA steeds weer om een meerderheid te halen in de gemeenteraad van Nijmegen. Blijft dat zo?

De Waal trekt. De boottochten over de rivier van journalist Rob Jaspers zijn vaak binnen enkele uren uitverkocht. „De Waal hoort bij Nijmegen, de mensen willen zien wat er gebeurt”, zegt hij.

De journalist van De Gelderlander praat zijn publiek (150 gasten) in anderhalf uur bij over wat er op en rond de Waal verandert. Over de nevengeul, vanaf Nijmegen gezien aan de overkant van de Waal, die wordt gegraven om bij hoogwater een overstroming als in 1995 te voorkomen. Over de pas geopende stadsbrug en over de nieuwe brug bij Ewijk – „Als je nu op de oude Waalbrug nog in de file staat, is het je eigen schuld.” Over het getob met de verzakkende Waalkade, over de kolencentrale langs de Waal die eind 2015 dichtgaat, over de gele toren van de in 2012 gesloten Honigfabriek – „die toren moet blijven, vind ik”. Obers lopen rond. Thee, bier en pannenkoeken komen op tafel.

Nijmegen is misschien wel de oudste stad van Nederland – ooit een belangrijke legerplaats van de Romeinen. Tegenwoordig is het een stad van onderwijs en zorg. Nijmegen heeft een universiteit en een academisch ziekenhuis. De Nijmegenaren zijn relatief jong en hoog opgeleid, tamelijk ‘links’ ook. Het is een stad met een hoge terrasdichtheid en ‘groot creatief vermogen’. En natuurlijk de Vierdaagse.

Bij de komende gemeenteraadsverkiezingen gaat de strijd vooral tussen D66, SP en de PvdA. Komt de SP terug in het college? Wordt D66 de grootste partij? Blijft de stad zo progressief als die de afgelopen vier jaar was?

Nijmegen kreeg in 2002 als enige grote stad in Nederland een ‘links’ bestuur. PvdA, SP en GroenLinks smeedden een coalitie. „Een bijzonder moment, we schreven geschiedenis’’, herinnert een van de betrokkenen zich. Vier jaar later ging de coalitie op herhaling. Nijmegen maakte naam als ‘Havana aan de Waal’.

Sinds 2010 zitten er geen wethouders van de SP meer in het college, D66 trad toe. Het college was niet langer ‘links’, maar ‘progressief’. „Behalve dat D66 zetels had gewonnen en wij zetels hadden verloren, waren er ook strubbelingen in de coalitie waardoor de liefde was bekoeld. De PvdA wilde de onroerendezaakbelasting verlagen, terwijl we hadden afgesproken dat die onveranderd zou blijven”, zegt SP-fractievoorzitter Hans van Hooft.

Nijmegenaren zijn nog altijd behoorlijk ‘links’ valt op te maken uit gesprekken met inwoners en politici. „De verkiezingen zullen ook dit keer wel weer een meerderheid opleveren voor de linkse partijen, met al die studenten hier”, verwacht kapitein van de Pannenkoekenboot Jos Geutjes (65 jaar). Misschien dat D66 nog verder groeit. Die partij hoopt de grootste te worden. Zelf stemde kapitein Geutjes „altijd” PvdA, maar onlangs is hij lid geworden van een lokale partij, de Nijmeegse Fractie van Ben van Hees. „Plaatselijke partijen hebben hart voor hun stad. Die hebben geen achterkamertjes – of landelijke belangen. Zij bemoeien zich alleen met wat er in de stad gebeurt.”

Het stadsbestuur heeft het in de ogen van de kapitein de laatste vier jaar maar „matig” gedaan. Er was te weinig aandacht voor de ondernemers in Nijmegen, vindt hij. Een stad waar je van maandag tot en met zaterdag tot elf uur ’s avonds moet betalen om te mogen parkeren – dat kan niet, vindt hij.

De Nijmeegse Fractie wil het betaald parkeren in de avonduren terugdraaien en zet zich verder onder meer in voor goede bereikbaarheid, sportfaciliteiten, het schoolzwemmen moet terug, en versterking van de binnenstad.

De Nijmeegse Fractie, waarin in 2013 de Stadspartij Nijmegen Nu, twee voormalige CDA-raadsleden en een voormalig lid van de Verenigde Senioren Partij (VSP) zijn samengegaan, heeft vier zetels. De paar lokale partijen die er in Nijmegen zijn, zullen niet veel groter worden, verwacht fractievoorzitter Rob Jetten van D66. Hij baseert zich daarbij op eigen kiezersonderzoek, eind vorig jaar.

Het debacle met 260 nieuwe parkeerpalen (op zonne-energie) ligt de Nijmegenaren nog vers in het geheugen. Journalist Jaspers: „Het was een jaar lang ellende.” De palen, geplaatst in januari 2012, werkten niet goed. Al snel bleek dat ze nog nergens ter wereld de testfase voorbij waren. De gemeente zag zich genoodzaakt tijdelijk gratis parkeren door te voeren; het kostte Nijmegen 20.000 euro per dag. Verantwoordelijk D66-wethouder Henk Beerten kwam onder vuur te liggen, maar ‘overleefde’. Ander pijnlijk dossier is de recente lening van 100.000 euro aan milieuwinkel Het Groene Hert die, zo bleek achteraf, op het punt stond failliet te gaan. „Weggegooid geld, dus”, oordeelt Van Hooft. Het politieke debat daarover wordt volgende week afgerond.

„We moeten wel beseffen dat het gaat om een lening van 100.000 euro op een begroting van ongeveer 800 miljoen”, reageert burgemeester Hubert Bruls, CDA’er en in de jaren ’80 zelf student in Nijmegen. Hij vindt dat ‘men’ zich beter druk kan maken over de ‘echt grote keuzes’. Hij noemt de (zorg-)taken die worden overgeheveld van de rijksoverheid naar de gemeenten en de daarmee gepaard gaande bezuinigingen en de plannen voor de woningbouw in de stad.

Nijmegen stond laatst tweede in het rijtje van Het Financieele Dagblad van gemeenten die grote risico’s lopen door de investeringen die zij in grond hebben gedaan. De gemeente heeft veel grond aangekocht op de Vinex-locatie Waalsprong en daar al veel geïnvesteerd. Van Hooft: „In vier jaar is hier 100 miljoen ingeleverd op de grondexploitatie, door plannen te versoberen (meer woningen per hectare en parkeren op eigen terrein), kosten vooruit te schuiven en grond af te boeken. Die tik konden we hebben, maar de volgende 100 miljoen kan een probleem worden. Die gaan rechtstreeks ten koste van de reserves.” D66 vindt dat de eigen wethouder op financiën stevig heeft durven ingrijpen.

De SP maakt zich op voor een terugkeer in het college, verzekert de fractievoorzitter. „Wij zouden wel weer willen regeren. De coalitie heeft de afgelopen vier jaar laten zien dat ze geen sociaal alternatief heeft voor landelijke bezuiniging op de zorg en de huurverhogingen. Als de corporaties hier zo doorgaan met het verhogen van huren, dan is over een aantal jaren een van elke drie betaalbare huurwoningen verdwenen. Dat moet echt anders.”