‘De synthesizer is mijn avontuur’

Op zijn nieuwe album speelt de Amerikaanse jazzpianist Brad Mehldau op synthesizers uit de jaren zeventig. Het resultaat: muziek van toen gemengd met ritmes van nu. „Dit project trekt een jong publiek aan, merk ik.”

Noem het zijn midlifecrisis. Maar dat Brad Mehldau (43) avonturiert in een duo met de moderne jazzdrummer Mark Guiliana met synthesizers, elektrische Fender Rhodes piano en een laptop, brengt vooral opwinding en verbazing teweeg. Dat laatste misschien nog wel het meest bij de Amerikaanse jazzpianist zelf; als een kleine jongen vindt hij steeds weer nieuwe geluidjes in zijn vintage synthesizers.

Het Brad Mehldau Trio is maatgevend voor jazztrio’s: Mehldaus lyriek en parelende precisie naast het geraffineerde tegengas van de ritmesectie. Solo is Mehldau een virtuoze improvisator die gecomponeerde kamermuziek laat versmelten met jazz en pop. En dan is er nog zijn componeerwerk voor orkesten. Welk genre en welke uitvoervorm Mehldau ook kiest: hij schept smaakvolle, soms dromerige melodieën, rolt die uit van strak naar weerbarstig, bouwt op en breekt af, maar houdt altijd schoonheid in het oog.

Dat laatste is in zijn nieuwe project van minder belang. In de duoband Mehliana laat Mehldau de vleugel met rust en kiest voor een synthesizersound. Mark Guiliana heeft zijn drums uitgebreid met effecten. Het resultaat is creatieve hoogspanning, zo valt te horen op het album dat binnenkort uitkomt: Mehliana: Taming the Dragon.

En, zo legt de pianist uit, dat is bevorderd door zo veel mogelijk vrij en geïmproviseerd te spelen. „Als duo kun je nergens achterover leunen.” Spannend is het als Mehldau wat spacey aandoende lagen legt, die groeien of juist botsen met de syncopische ritmes van drummer Guiliana.

Sommige nummers rollen binnen. Andere zijn collages waarin samples met stemflarden voorbijtrekken. Terwijl Mehldaus rechterhand versieringen speelt, plaveit zijn linker met zompige bastonen de weg. Dat spreekt hem aan, zegt Mehldau, die rol van de bas. „Normaal zeg ik de bassist wat de bedoeling is; nu bepaal ik zelf waar de bodem ligt. Mark sluit daar ritmisch bij aan.”

Drum ’n bass

Werken met Mark Guiliana, de 33-jarige vernieuwer die al jaren drumt in de band van jazzbassist Avishai Cohen, had al lang zijn interesse. Hij ontmoette hem tijdens een tournee. „Ik voelde meteen hoe ik met hem een steviger kant op zou kunnen gaan. Mark luistert veel drum ’n bass en techno met geprogrammeerde, behoorlijk perfecte drums. Zijn kracht is dat hij dat live kan uitdrukken. Interessant is hoe hij als het ware het verwijt omdraait: dat elektronische muziek de authentieke muziek plat maakte. Dat ritmes uit de dancewereld nu van een echte musicus komen, fascineert me. Zo kan ik erop inspelen en mijn antwoord geven.”

Mehldau vertelt hoe hij zichzelf veel moest bijleren: hij spitte handleidingen en internetfora door om analoge synthesizers te doorgronden en te weten hoe hij sounds kon opbouwen. Voor dit album vol elektronische verkenningen liet Mehldau zich onder meer inspireren door het jarenzeventigwerk van jazztoetsenist Herbie Hancock, zoals diens album Secrets uit 1976. In het nummer Sleeping Giant is die inspiratie te horen: langzaam ontvouwt zich vanuit lange synth-akkoorden een lome groove. „Tegenwoordig worden synthesizers vooral ingezet voor strak geprogrammeerde muziek. Maar de synthesizers die Hancock, Joe Zawinul, Lyle Mays of Pat Metheny in de jaren zeventig gebruikten, net als rockbands als Rush, Genesis, Emerson Lake & Palmer en Yes, waren zo rijk en warm. Je hoort het enthousiasme. Zo van: ‘Wow: kijk eens wat dit ding kan’. Het is de muziek waar ik in mijn jeugd naar luisterde. Door het te mengen met Marks ritmes wordt de muziek heel erg hier en nu. Dit project trekt een jong publiek aan, merk ik.”

Wat neemt hij vanuit de akoestische jazz mee in dit elektrische jazzavontuur? „Wat cool is, is dat alles elkaar beïnvloedt: het jazztrio voedt hoe ik solo speel. Dat beïnvloedt weer hoe ik voor orkesten schrijf, en dat vloeit terug naar het trio. Bij deze elektronische verkenningen haal ik, denk ik, onbewust veel uit mijn jazz met het trio. En solo heeft het me veel ideeën gegeven.”

Andersom, merkte hij, kruipt er al wat van zijn nieuwe project in zijn andere muziek. „Onlangs bij een pianorecital in Dublin doken ineens allerlei baslijnen op in mijn solo. Daar probeerde ik tijdens mijn spel niet te veel over na te denken. Met te veel gedachten verpest je je spel.”

Zoals velen in de jazz begon ook de in Florida geboren Mehldau met een gedegen klassieke opleiding. Zijn hoog gewaardeerde album Highway Rider (2010) was beïnvloed door klassiekers van Brahms tot Tsjaikovski. Hij speelt graag Bach om zijn band met de piano te onderhouden. „De laatste tijd probeer ik de Impromptus van Schubert niet al te lelijk uit te voeren. Die blijven zo veel geheimen hebben. Klassieke muziek lijkt het tegenovergestelde van deze elektrische jazz, maar veel harmonische verschuivingen komen juist daarvandaan. Zoals in Elegy for Amelia E. waarvoor Bach en Brahms mij inspireerden.”

Koptelefoonalbum

„Ik ben erg tevreden over hoe het album is afgemixt. Mehliana: Taming the Dragon is een echt koptelefoonalbum. Live werkt deze muziek het best in clubs, met staand publiek voor het podium. Dat geeft andere energie, merk ik. Laatst in het operatheater van Monte Carlo werkte het helemaal niet zo goed. De mensen in de stoelen waren ver, in het duister. We konden elkaar niet bereiken.”

Als muzikant moet je altijd weten welk verhaal je wilt vertellen. Jazz kan volgens Mehldau erg ‘noodly’ worden, als een bakje noedels. „Wat moet je met luisteraars die zich vervelen bij het intelligente gepiel van muzikanten? Maar soms kan een band twintig minuten iets uitproberen tot ineens de vonk overslaat. Dan begrijp je, ze hadden die zoektocht nodig.”

Mehldau is minder op tournee dan vroeger. Afgelopen zomer sloeg hij de grote Europese jazzfestivals over. „Dat maakte me heel nerveus. Je bent tenslotte deel van een jazzgemeenschap. Maar het voelde eerlijk gezegd heerlijk eens vrij te zijn.” Nu staat weer veel op stapel: een grote tour met zijn trio en diverse cd’s, van een liveregistratie van zijn soloconcerten tot en met opnames met orkest. „Ik heb altijd meer dan ik kan uitbrengen”, grijnst hij. Mehldau is een van de weinige groten in de jazz met een solide platencontract. Voelt hij niet de behoefte ‘gewoon’ eens muziek op internet te delen? „Jazeker. Maar mijn label denkt dat mijn publiek nog vooral fysieke albums wil kopen. Dat oude, bijna vergeelde concept blijf ik nog even trouw.”