Voor paar duizend euro is een hit te koop

De Top 40 zal de download-gegevens van popnummers niet meer meewegen in de samenstelling van de hitlijst. Te fraudegevoelig. Vier vragen over de samenstelling van hitlijsten.

VARA-programma Rambam liet maandag zien hoe de Single Top 100 kon worden gemanipuleerd. Erik de Zwart, voorzitter van de Stichting Top 40, grijpt het nieuws aan om de samenstelling van zijn hitlijst te wijzigen. De Zwart zegt al langer „ziek te zijn van de geruchten over de manipulatie van hitlijsten”, waaronder die van hemzelf: de Media Markt Top 40.

Hoe manipuleer je een hitlijst?

De televisiemakers slaagden erin, met hulp van zanger Harry Slinger, om een plaats te kopen in de Nederlandse Single Top 100. Ze kregen een hernieuwde uitgave van het nummer Schijn een lichtje op mij van Drukwerk op plaats 32.

De Single Top 100 is enkel en alleen gebaseerd op betaalde downloads. Omdat downloaden maar één manier is waarop liefhebbers aan muziek komen, kan een aantal van honderd downloads soms volstaan om hoog in de lijst te komen. Artiesten en platenmaatschappijen doen dat met softwaremanipulatie of simpelweg door het inkopen van een eigen nummer.

Erg simpel bleek het overigens niet. De makers van Rambam probeerden aanvankelijk een zelfgemaakt, vrij slecht nummer door eigen downloads hoog in de top 100 te krijgen. Dat lukte niet. Pas toen ze via via bij iemand uitkwamen die in de industrie bekend staat als manipulator van hitlijsten, lukte het.

Maar niet zonder hem „een paar duizend euro” te betalen en alleen met een remake van oude hit van een redelijk bekende band, Drukwerk. Hoe de fraude precies in elkaar steekt, blijft in de uitzending onduidelijk.

Toch is het voor Erik de Zwart helder: het komt door het tellen van downloads. Daardoor konden volgens hem ook Gordon en Dries Roelvink zichzelf op nummer 1 kopen van de Single Top 100.

Hoe komen hitlijsten tot stand?

Nederland kent vier hitlijsten. Eén: de Media Markt Top 40, oftewel de Top 40 dus. Die is opgericht door Veronica, bestaat nu 49 jaar en wordt uitgezonden door Radio 538. Twee: de Mega Top 50, uitgezonden door 3FM. Drie: de Single Top 100 van Gfk (die van Rambam) en, vier, de iTunes Top 30, gebaseerd op de wekelijkse digitale verkopen via iTunes.

De platenverkoop is ingestort: de omzet is zo’n 80 procent lager dan in 2001. Daarom baseren de Top 40 en Mega Top 50 zich op een mix aan gegevens. Zoals ‘airplay’: het aantal keren dat een plaatje wordt gedraaid op de radio, gewogen naar de populariteit van de zender.

Ook baseren de twee hitlijsten zich op opinieonderzoek, wekelijks verricht onder tweehonderd respondenten van 13 tot 39 jaar. Welk nummer is bekend? Wat vinden die 200 a-select gekozen mensen van het nummer?

Verandert de Top 40 nu?

Door de downloads in de ban te doen zal de Top 40 slechts deels veranderen: het aantal verkochte downloads woog voor eenzesde deel mee. Winkelverkoop bepaalt ook de rangorde, wat de Top Veertig anders maakt dan de andere hitlijsten. Het gaat om het aantal verkochte cd’s in winkelketen Media Markt. Airplay bepaalt de score voor eenderde: daarbij tellen de zenders Slam FM, Radio 538, Q-Music, 3FM en 100%NL. Opinieonderzoek telt ook voor eenderde deel.

Vanaf vandaag kijkt de Top 40 ook naar ‘streamen’. Ofwel: het aantal keren waarop mensen liedjes afspelen via digitale audiotheken als Spotify en Deezer. De Media Markt heeft ook een streamingdienst: Juke. De Top 40 telt die mee. De Mega Top 50 kijkt, op zijn beurt, ook naar Shazam, een app waarmee liedjes zijn op te zoeken.

Doen de hitlijsten er nog wel toe?

Moeilijk te zeggen: want voor wie worden ze gemaakt? Volgens de samenstellers doen ze er natuurlijk wel toe: voor roem en publiciteit. En dus hogere gages voor optredens, de belangrijkste manier waarop musici sinds het instorten van de platenmarkt hun geld verdienen. Maar popkenner Leo Blokhuis noemt „het gedoe” naar aanleiding van Rambam „meer aandoenlijk dan verontrustend”. Want: „wie weet uit zijn hoofd wat er op 1 staat?”