De samenstelling van Nederlandse hitlijsten

De Media Markt Top 40, beter bekend als de Top 40, heeft besloten de downloadgegevens van popnummers niet langer mee te laten wegen in de samenstelling van de hitlijst. Dat maakte Erik de Zwart, voorzitter van de stichting Top Veertig, gisteren bekend. Aanleiding voor het besluit is een uitzending van het VARA-programma Rambam waarin een andere hitlijst werd gemanipuleerd.

Hoe manipuleer je een hitlijst?

De televisiemakers slaagden erin, met hulp van zanger Harry Slinger, om een plaats te kopen in de Nederlandse ‘Single Top 100’. Ze kregen een hernieuwde uitgave van Slingers nummer ‘Schijn een lichtje op mij’ op plaats 32.

De Single Top 100 is enkel en alleen gebaseerd op betaalde downloads. Omdat downloaden maar één manier is waarop liefhebbers aan muziek komen, kan een aantal van honderd downloads soms volstaan om hoog in de lijst te komen. Artiesten en platenmaatschappijen doen dat met softwaremanipulatie of simpelweg door het inkopen van een eigen nummer.

Het viel de makers van Rambam overigens aanvankelijk nogal tegen: een paar dagen met een groepje mensen een eigen, vrij slecht nummer downloaden, bracht ze niet hoog in de top 100. Pas toen ze iemand betaalden die in de muziekwereld bekend staat als een succesvolle hitkoper, kwamen ze met een remake van een oude hit van een redelijk bekende band, Drukwerk, op nummer 32.

Hoe werken de andere hitlijsten?

Nederland kent vier hitlijsten. Eén: de Media Markt Top 40, oftewel de Top 40 dus. Die is opgericht door Veronica, bestaat nu 49 jaar en wordt uitgezonden door Radio 538. Twee: de Mega Top 50, uitgezonden door 3FM. Drie: de Single Top 100 van Gfk (die van Rambam) en, vier, de iTunes Top 30, gebaseerd op de wekelijkse digitale verkopen via iTunes.

De platenverkoop is ingestort: de omzet is zo’n 80 procent lager dan in 2001. Daarom baseren de Top 40 en Mega Top 50 zich op een mix aan gegevens. Zoals ‘airplay’: het aantal keren dat een plaatje wordt gedraaid op de radio, gewogen naar de populariteit van de zender. Ook baseren de twee hitlijsten zich op opinieonderzoek, wekelijks verricht onder 200 respondenten van 13 tot 39 jaar. Welk nummer is bekend? Wat vinden die 200 a-select gekozen mensen van het nummer?

En die Top 40 die de downloads in de ban doet?

Daar zal de Media Markt Top 40 niet wezenlijk door veranderen, omdat het aantal verkochte downloads slechts voor eenzesde deel de rangschikking van de lijst bepaalde. Actuele winkelverkoop bepaalde die rangorde ook, wat de Top Veertig uniek maakt onder de Nederlandse hitlijsten. Het gaat hierbij om het aantal verkochte cd’s in winkelketen Media Markt. Airplay bepaalt de score voor eenderde: het gaat hierbij om de zenders Slam FM, Radio 538, Q-Music, 3FM en 100%NL. Opinieonderzoek: opnieuw voor eenderde deel.

De verkochte downloads zullen voortaan worden vervangen door ‘streaming’, het aantal keren waarop mensen plaatjes draaien via digitale, gedeelde bibliotheken als Spotify en Deezer. De Media Markt heeft ook een streamingdienst: Juke. Die betrekt de Top 40 er ook bij. De Mega Top 50 kijkt, op zijn beurt, ook naar Shazam, een app waarmee liedjes zijn op te zoeken.

Doen de hitlijsten er nog toe?

Moeilijk te zeggen: want voor wie of voor wat? Volgens de samenstellers doen ze er natuurlijk wel toe: voor roem en publiciteit. Maar iemand als popmuziekkenner Leo Blokhuis noemt „het gedoe” naar aanleiding van Rambam „meer aandoenlijk dan verontrustend”. Want: „wie weet uit zijn hoofd wat er op 1 staat?” Zwart ziet het anders. Hij richtte een tweet aan Blokhuis: ‘Niet zo denigrerend, Leo. Volgens mij verdien jij de kost met de nummer 1’s uit de Top 40.’