Oekraïne dreigt uiteen te vallen

Oekraïne beleeft de bloedigste rellen in zestig jaar. Niemand kan de situatie nog beheersen.

Foto EPA

Oekraïne dreigt uit elkaar te vallen. Nadat het parlement gisteren niet bereid was een door de oppositie geëiste grondwetswijziging te behandelen brak geweld los, waarbij tot nu toe 25 doden zijn gevallen: de bloedigste rellen in Oekraïne in zestig jaar. Volgens de staatsveiligheidsdienst SBOe hebben leiders van de oppositie zich schuldig gemaakt aan een poging tot staatsgreep.

In Kiev zijn de binnenlandse strijdkrachten sinds vannacht bezig de brandende barricades en het tentenkamp rond het onafhankelijkheidsplein Maidan te ontruimen. Elders in het land staan tegen- en medestanders van president Janoekovitsj scherp tegenover elkaar.

In Lviv en andere westelijke steden trachten demonstranten politiebureaus te bezetten. In Lviv zegt de Volksraad, het alternatieve parlement, het provinciale bestuur in eigen hand genomen te hebben. In Charkov wordt volgens media brand gesticht in lokale partijkantoren van de oppositie.

De noodtoestand is nog niet afgekondigd. Maar volgens oud-minister Gritsenko van Defensie, die met de oppositie optrekt, zou het leger het bevel hebben gekregen parachutisteneenheden naar Kiev over te brengen. Tot nu toe heeft de krijgsmacht steeds zijn „neutraliteit” beklemtoond. Onverifieerbare berichten melden schietpartijen op een snelweg buiten Kiev. Daar zouden troepenversterkingen door betogers zijn tegengehouden.

President Janoekovitsj besloot tot gewapend ingrijpen nadat de leiders van de oppositie vannacht in een laatste gesprek met hem hadden geweigerd om zelf het plein te ontruimen. In een televisierede tot het Oekraïense volk riep Janoekovitsj vanochtend de oppositie nog wel op tot „dialoog”. Maar als ze daartoe niet bereid was, zou hij andere middelen inzetten. Janoekovitsj zei dat hij geen andere keus meer had, omdat de parlementaire oppositie geen afstand wilde nemen van de radicale krachten die gisteren oprukten naar het parlement. „Zij hebben een grens overschreden toen ze de mensen te wapen riepen”, aldus Janoekovitsj, staande tussen de blauwgele vlaggen en zelf met lila das.

Vitali Klitsjko en Arseni Jatsenjoek, de twee parlementaire oppositieleiders die tot diep in de nacht hadden onderhandeld op het presidentiële paleis, zeiden dat Janoekovitsj had geëist dat ze hun protest opgaven. „Janoekovitsj is niet meer adequaat”, zei Klitsjko na afloop. Waar de twee zich nu bevinden, is onbekend. De derde oppositieleider, de rechtse nationalist Oleg Tjagnibok, was op de Maidan.

Op dat plein verdedigen betogers zich tegen de oproerpolitie Berkoet. Afghanistanveteranen en jonge activisten van de ‘autonome’ oppositie hebben daarbij het voortouw. Vanachter brandende barricades worden de binnenlandse strijdkrachten bekogeld met stenen, vuurwerk en molotovcocktails. Jerrycans met benzine gaan van hand tot hand. Ook in gebouwen heeft brand gewoed. Bijvoorbeeld in het Conservatorium en bij de Vakbond, het hoofdkwartier van het ‘Nationale Verzet’ waar vannacht circa veertig mensen ternauwernood uit het vuur konden worden gered.

Vanochtend was het relatief rustig op de Maidan. De coördinatie van het protest op het plein is gebrekkiger geworden, blijkt uit de beelden en reportages die de internet-televisiezenders Espreso en Gromadske permanent uitzenden. ‘Veldcommandant’ Andrej Paroebej, die afgelopen drie maanden de leiding had over het tentenkamp, is gisteren in het ziekenhuis opgenomen, mogelijk wegens hartklachten.

Op het podium probeert men zingend en biddend, soms met gebroken stem, de moed er in te houden. Op het podium dragen priesters, met iconen in de hand, diensten op. De missen worden afgewisseld door het volkslied, patriottische liederen, bevelen om brandhout naar de barricades te slepen en oproepen om mensen te vinden die zoek zijn. Eén van de vermisten is de voormalige parlementariër en oude politieke gevangene Stepan Chmara. Onder de dodelijke slachtoffers zijn zeven politiemannen. En een journalist die door titoesjki (knokploegen gerekruteerd uit hooligans) zodanig zou zijn afgetuigd dat hij later aan zijn verwondingen overleed.