Daadkracht in Italië – echt niet

Italiaanse regeringen plegen het gemiddeld niet langer vol te houden dan ruim een jaar. Het is dus zeer de vraag wat er terecht zal komen van het ambitieuze programma dat de beoogde premier Matteo Renzi heeft gepresenteerd. Daartoe behoort de herziening van het kiesstelsel, een van de oorzaken van het Italiaanse onvermogen tot politieke stabiliteit. De centrum-linkse Democratische Partij (PD), waarvan Renzi eind vorig jaar leider werd, beschikt in de Kamer van Afgevaardigden dankzij de winnaarsbonus wel over een meerderheid, maar niet in de Senaat, een orgaan met dezelfde bevoegdheden. Een situatie die overigens ook in Nederland niet onbekend is.

Die hervorming zal Renzi vermoedelijk wel kunnen doorvoeren, nu hij daarvoor de steun heeft van Silvio Berlusconi, ex-premier, ex-parlementariër, veroordeeld in diverse rechtzaken, maar nog altijd leider van de rechtse alliantie Volk van de Vrijheid.

Intussen is Renzi op onbevredigende wijze premier geworden. De 39-jarige Renzi, tot maandag burgemeester van Florence, is geen parlementariër en heeft geen ervaring in de landelijke politiek. Hij volgt zijn partijgenoot Enrico Letta op, die hij aan de kant heeft geschoven. Die was weer de vervanger van Luigi Bersani, de man die lijsttrekker was van de PD bij de verkiezingen die nog geen jaar geleden werden gehouden. Hij slaagde er ondanks zijn verkiezingswinst niet in om een kabinet te vormen. Renzi wordt zo binnen een jaar de derde premier over wie de kiezer zich niet kon uitspreken; Letta’s voorganger was de door president Giorgio Napolitano aangewezen econoom en oud-eurocommissaris Mario Monti.

Fraai is dat allemaal niet. Maar begrijpelijk is wel dat de 88-jarige president de Italianen zo snel alweer een gang naar de stembus wilde besparen, zolang het kiesstelsel niet is veranderd.

Hoe doortastend de indruk ook is die Renzi maakt, hij zal in de praktijk van alledag in de Italiaanse politiek met dezelfde problemen te maken krijgen als Letta: het ontbreken van een werkbare meerderheid voor zijn partij in de Senaat. Hij zal dus compromissen moeten sluiten die een krachtige aanpak, zoals die door hem is aangekondigd, al gauw in de weg staan. Met als mogelijke complicatie bovendien dat Berlusconi’s alliantie inmiddels in twee kampen uiteen is gevallen.

De Italiaanse premier weet ook de ogen van Brussel op zich gericht. In ruil voor economische hervormingen wil hij ontheffing van het maximale begrotingstekort van 3 procent. Voor die hervormingen is alle aanleiding, bij een jeugdwerkloosheid van meer dan 40 procent. Maar het is te vrezen dat Renzi de geëtaleerde daadkracht niet in stevige maatregelen om zal kunnen zetten.