Rood staan uit passie

De Europese voetbalbond wil eerlijk spel, ook in de jaarrekening. Topclubs moeten financieel gezond zijn. Van twee clubs die vanavond spelen, is twijfelachtig of ze onder de nieuwe regels weer mee mogen doen.

Als oud-bestuurder van RKC Waalwijk weet Joost de Wit wat het is om te moeten strijden met minimale middelen. „Zo bezien ben ik voorstander van een systeem dat conservatieve financiering van clubs beloont.”

Maar spreek hem aan als directeur van Vitesse, de club die zich sinds de overname door een buitenlandse investeerder in 2010 zo stormachtig ontwikkelde, en hij staat er al wat pragmatischer in. „Als iemand wil investeren in een club, of hij nu uit de regio komt of het gewoon doet uit passie voor voetbal, dan moet dat toch kunnen? Vanuit mijn ondernemersgeest zeg ik: wat is daar mis mee? Zolang de continuïteit gewaarborgd is, en dat is bij ons zo, dan mag een club met ambities toch kosten maken? En waar leg je de grens dan: bij 45 miljoen verlies? 100 miljoen verlies? Dat is natuurlijk arbitrair.”

Onderwerp van gesprek is Financial Fair Play, het ambitieuze plan van Europese voetbalbond UEFA dat gericht is op een gezond financieel beleid van clubs. Dit voorjaar worden clubs die deel willen nemen aan Europees voetbal voor het eerst beoordeeld op de prestaties in hun jaarrekeningen. Bij te grote verliezen komt deelname aan Europees voetbal in gevaar, en dat is een straf die gevoeld wordt. „Europees voetbal, daar doe je het allemaal voor”, zegt De Wit.

Vitesse, op koers voor Europees voetbal, ontkomt voor komend seizoen maar nét aan een eventuele sanctie. Alsof het zo is uitgekiend. „Feit is dat we onder de grens zijn gegebleven”, zegt De Wit op zijn kantoor in het trainingscomplex van Vitesse op sportcentrum Papendal.

De Arnhemse club is sinds 2010 in buitenlandse handen en dat heeft de Nederlandse voetbalwereld gemerkt: de vierde plaats in de eindklassering vorig seizoen en koploper in de eredivisie afgelopen december. Maar de omzet blijft achter bij de ambities: minder dan 12 miljoen euro. De verliezen waren aanzienlijk: van 15,7 miljoen (seizoen 2010-’11) naar 22,7 miljoen (2011-’12) naar 24,5 miljoen euro (2012-’13). Alles keurig afgedekt door eerst de Georgiër Merab Jordania, en nu door de Russische oligarch Aleksandr Tsjigirinski.

Inmiddels zit Vitesse klem tussen zijn eigen doelen en de regels van UEFA’s Financial Fair Play. Zoals meer clubs in Europa, met name de big spenders met rijke eigenaren die garant staan voor het afdekken van de verliezen.

Terwijl de Champions League deze week hervat wordt met de achtste finales, is het de vraag of twee van de clubs die vanavond spelen volgend seizoen nog wel mee zouden mogen doen. De Franse titelhouder Paris Saint-Germain en de Engelse kampioen van 2012, Manchester City hebben reden tot zorg.

De twee clubs zijn sinds hun overname door kapitaalkrachtige eigenaren uit het Midden-Oosten het afgelopen jaar tot de top zes van bestverdienende clubs doorgedrongen. Net achter de traditionele topclubs Real Madrid, FC Barcelona, Bayern München en Manchester United.

Maar de financiële huishouding van de twee ambitieuze clubs schuurt tegen de break even-regels van Financial Fair Play, waarlangs de clubs die volgend seizoen Europees willen voetballen dit voorjaar voor het eerst getoetst zullen worden.

Suikeroom

De UEFA wil het ongelimiteerd verlieslijden dat clubs met een suikeroom plegen te doen een halt toeroepen. Om deel te nemen aan de komende editie van de Champions League of Europa League mag er in de afgelopen twee seizoenen niet meer dan 45 miljoen verlies geleden zijn. De lat gaat voor het seizoen 2015-2016 naar maximaal 45 miljoen verlies in de voorgaande drie seizoenen.

Ziedaar het probleem voor Vitesse. En de grote problemen voor PSG en Manchester City.

Vitesse leed afgelopen twee seizoenen opgeteld een verlies van meer dan 45 miljoen euro, maar is er zeker van dat het met aftrek van kosten van jeugdopleiding en afschrijvingen net binnen de marges van de UEFA blijft (43 miljoen euro negatief). Problematisch wordt het volgende seizoen. Want met nog 2 miljoen verlies in het lopende seizoen kan de UEFA een sanctie opleggen.

De Wit, sinds mei vorig jaar algemeen directeur bij Vitesse: „Deze zomer heb je kunnen zien hoe dat ons beleid heeft beïnvloed, met het aantrekken van transfervrije spelers.” Ook het aantal huurspelers van de bevriende Engelse club Chelsea – zes in de voorbije seizoenshelft, nu vier – was volgens De Wit wellicht kleiner geweest als de dreiging van de UEFA-regels niet bestond.

Met de verkoop afgelopen zomer van twee belangrijke spelers heeft De Wits club de inkomsten kunnen opvoeren. Zo wringt Vitesse zich in bochten om de UEFA tegemoet te komen. Maar het is kinderspel vergeleken met de pogingen van PSG en Manchester City om hun boekhouding op orde te krijgen.

PSG, eigendom van Qatar Sports Investments, heeft vorig jaar een megadeal gesloten met een Qatarese overheidsinstantie die de promotie van het oliestaatje als doel heeft. Dankzij dit sponsorgeld, dat met terugwerkende kracht het inkomen opkrikt, heeft de club afgelopen seizoen waarschijnlijk winst gemaakt.

Maar of het allemaal mag van de UEFA? Als de voetbalbond oordeelt dat hier sprake is van een transactie met een ‘gerelateerde partij’ (gerelateerd aan de eigenaar van de club) heeft PSG iets uit te leggen. De club moet dan aantonen dat de sponsordeal ‘marktconform’ was.

Hoewel de cijfers van PSG over afgelopen seizoen nog niet bekend zijn, maakte accountantskantoor Deloitte in zijn jaarlijkse Football Money League vorige maand gewag van een stijging in de commerciële inkomsten bij de Parijse club van 114,8 miljoen euro (naar bijna 255 miljoen euro). De grootste toename ooit bij een voetbalclub, hoofdzakelijk dankzij de deal met Qatar Tourism Agency. Marktconform? PSG mag het uitleggen.

Manchester City leed een verlies van ruim 180 miljoen euro over de toetsperiode – veel meer dus dan de 45 miljoen euro die de UEFA als maximum stelt. Redding brengt waarschijnlijk een uitzonderingsregel, waarbij enkele forse salarissen van het verlies mogen worden afgetrokken. Dit gaat om spelerssalarissen uit contracten die afgesloten zijn voor 2010, toen Financial Fair Play het leven zag. De UEFA heeft deze uitzondering gecreëerd voor clubs die een positieve trend (minder verlies dan voorgaand seizoen) laten zien. Hier profiteren ook de verlieslijdende Italiaanse clubs Juventus en AC Milan van.

Alles hangt af van wat de UEFA toestaat aan de inkomstenkant. Op de meest recente jaarrekening van Manchester City valt de verkoop van imagorechten aan derden op, die voor tientallen miljoenen op de resultaatrekening staan. En ook City sloot, in 2011 al, een geruchtmakende sponsordeal. Etihad Airlines, de nationale luchtvaartmaatschappij van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) verbond zich voor tien jaar aan de club – een overeenkomst die een commissie van de Raad van Europa in april 2012 als „dubieus” kenschetste.

Sjeik Mansour Bin Zayed Al Nahyan, eigenaar van City, is telg van de heersende familie van Abu Dhabi, het emiraat dat deel uitmaakt van de VAE. Korte lijntjes bij een deal die de club naar verluidt 450 miljoen euro opleverde. In Britse media heeft de club laten doorschemeren de UEFA-toets met vertrouwen tegemoet te zien.

In de voetbalwereld wordt met belangstelling uitgekeken naar het oordeel van de Europese voetbalbond bij met name PSG en City. „Tot nu toe is de UEFA altijd heel stellig geweest: we maken geen onderscheid naar clubs en we zijn heel streng”, zegt Mark Boetekees, bestuurssecretaris betaald voetbal bij de Nederlandse voetbalbond KNVB. „Ik ben benieuwd wat de UEFA doet. De regels liggen er.”

Disciplinaire maatregelen variëren van een boete tot uitsluiting van Europees voetbal. Of een middenweg: het onthouden van prijzengeld of het niet mogen opstellen van spelers van wie de salariskosten verantwoordelijk zijn voor het overschrijden van de norm. De vraag is: hoe hard zal het gaan?

Christiaan Timmermans, vicevoorzitter van het onafhankelijke financiële tuchtorgaan van de UEFA, wil niet op eventuele sancties vooruitlopen. „Wanneer de zaken zich aandienen, zal ik mij daar in verdiepen”, zegt hij desgevraagd. Eerst zal de hoofdonderzoeker UEFA’s tuchtorgaan, de Belgische oud-premier Jean-Luc Dehaene, zich over zaken buigen. Dat wordt in mei verwacht. Timmermans verwijst nog wel naar de mogelijkheden die er zijn om een schikking te treffen met een club in overtreding.

Controles

Hoe heet de soep uiteindelijk wordt gegeten, is binnen de voetbalwereld de grote vraag. Boetekees heeft geen reden aan te nemen dat de UEFA „soft” zal zijn voor de grote clubs. „Ze hebben er te veel tijd, geld en energie in geïnvesteerd. Vergeet niet: dit is al vier jaar op komst. Er is allerlei expertise opgebouwd, er zijn accountantskantoren opgetuigd, er zijn onaangekondigde financiële controles geweest bij clubs. Dit is serieus.”

Dat Nederlandse clubs dankzij Financial Fair Play weer een rol van betekenis zullen spelen in het Europees voetbal, is overigens een illusie. Kleine landen houden kleine inkomsten. Boetekees van de KNVB: „Wij zullen nooit een speler van 100 miljoen kunnen halen. Die illusie heb ik niet.”

„In zijn algemeenheid wil je naar een eerlijker competitie. En eerlijk is: niet meer uitgeven dan je binnenkrijgt, dat pakt dit systeem wel degelijk aan. Als dat dan geldt voor alle deelnemende clubs in een competitie, dan is dat winst”, zegt Boetekees.

De Wit van Vitesse steunt het initiatief van de UEFA om „excessen” tegen te gaan, zoals de constructies van PSG en Manchester City. „Maar verplaats je de regels van Financial Fair Play naar het bedrijfsleven, dan kan het natuurlijk niet. Je zet een rem op de aanloopkosten die een bedrijf mag maken. Moeten we dan maar in Nederland accepteren dat Ajax met zijn omzet van ruim 100 miljoen euro altijd de sterkste zal blijven?”

Nu blijft volgens De Wit alles zoals het was. RKC zal nooit een Ajax worden. Ajax zal nooit meer een Real Madrid zijn. Vitesse kan het proberen, maar de UEFA kijkt voortaan mee.