Over mailen en bellen na werktijd is weinig geregeld...

‘Technostress’ onder werk-nemers is serieus risico.

Bij Microsoft Nederland is niemand verplicht om ’s avonds zijn mail te checken. Het mag wel, zegt manager communicatie en sociale innovatie Gonnie Been, maar het hoeft niet. „Het gaat erom wat je bijdraagt en dat je afspraken nakomt.” In vaste regels over bereikbaarheid gelooft Been niet, zegt ze. „Je wordt toch gek van alle regeltjes in Nederland.”

Bij BMW in Duitsland geloven ze wel in regels. De autofabrikant werd gisteren nieuws met de introductie van het ‘recht op onbereikbaarheid’. Werknemers van BMW kunnen afspreken wanneer ze hun telefoon en e-mail niet beantwoorden. Doen ze dat toch, dan mogen ze deze tijd later compenseren. Zo wil de autofabrikant burn-outs (en ziekteverzuim) voorkomen en hoogopgeleiden aantrekken.

BMW is er niet het eerste bedrijf mee. Duitse vakbonden eisten vorig jaar al het recht op échte vrije tijd. Maar in Nederland is ‘bereikbaarheid’ (nog) geen onderwerp aan de cao-tafels, melden werkgevers en vakbonden. Er zijn wel bedrijven die zelf afspraken maken over mailen en bellen na werktijd, zeggen ze. Om hoeveel bedrijven het gaat, is onbekend.

Dat het ‘mobiele werken’ oprukt, is wel duidelijk. In 2016 zal wereldwijd 40 procent van de werknemers via draagbare elektronica werken, voorspelde onderzoeksbureau Gartner eerder. Ook hier gaat het hard: Nederland telt 8,5 miljoen smartphones en 7 miljoen tablets, meldde marktonderzoeksbureau GfK eind vorig jaar.

Lijden al die mobiele werknemers aan stress? Uit statistieken is het niet af te leiden. Het ziekteverzuim is al jaren stabiel tot dalend. Afgelopen najaar lag het op 3,5 procent, volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. De komst van smartphones in 2007 heeft dus niet tot massale uitval geleid – maar in crisistijd daalt het verzuim altijd omdat werknemers bang zijn voor ontslag.

Technostress

Toch is ‘technostress’ een serieus risico, concludeerde universitair onderzoeker Jan Popma eind 2012 in een onderzoekje in opdracht van vakcentrale FNV. Mobiele werknemers hebben vaker aan gewrichtsklachten, last van informatiemoeheid en burn-outverschijnselen.

Er zijn ook rechtszaken tegen werkgevers van werknemers die altijd beschikbaar moesten zijn. Een accountant bedong in 2012 een schadevergoeding van 370.000 euro na 25 jaar zwaar overwerk. „Hij kreeg mailtjes rond middernacht en werd geacht te reageren”, zegt Marian Schaapman van de FNV.

Voor de goede orde: de meeste Nederlanders zijn niet verplícht om buiten werktijd te werken. De arbeidstijdenwet zegt dat werkgevers hun personeel elf uur achtereen per etmaal met rust moeten laten. Bazen mogen dan wel bellen of mailen, maar werknemers hoeven niet te reageren. Voor wie meer dan 57.750 euro verdient, geldt deze rustregel overigens niet.

Werkgevers hebben ook een zorgplicht, zegt Schaapman. „Lastig is alleen dat het nieuwe werken zich grotendeels buiten hun zicht voltrekt.” Werknemers worden minder op aanwezigheid, maar meer op resultaat afgerekend, volgens haar. „Zo kan er een prestatiegerichte cultuur ontstaan. Voor je het weet werk je niet meer op de tijden dat het je goed uitkomt, maar altijd.”

Hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp (Universiteit van Amsterdam) noemt bereikbaarheid „een typische gezondverstandkwestie”. „Het draait om goed werkgeverschap en goed werknemerschap”, zegt hij. „Een werkgever moet niet zeuren als een werknemer onder werktijd naar de tandarts gaat. Andersom kan een werknemer ’s avonds best eens een telefoontje beantwoorden dat niet tot morgen kan wachten. Je moet samen een goede balans vinden.”