Ons meer is weg en het is de schuld van iedereen

Drinkwater moet mogelijk op rantsoen, zo ernstig is de watercrisis in Iran. Dat komt door klimaatverandering, verspilling en tientallen nieuwe dammen. Zoutstormen bedreigen de landbouw

©

Het is een eind rijden naar het midden van het Urmiameer in West-Iran, het grootste meer van het land. Een lang spoor van stof vormt zich achter de terreinwagen die hobbelend over de bodem doorrijdt, het grote niets in.

Na een kwartier stopt de auto bij een drooggevallen vissersboot: een relikwie van nog maar een decennium geleden, toen cruiseschepen de blauwe wateren van het meer doorkruisten en roze flamingo’s er overwinterden.

„Als we heel lang doorrijden vinden we wellicht water in de verte”, zegt de chauffeur hoopvol. Maar zijn baas, de lokale milieubeambte Hamid Ranaghadr, schudt mistroostig zijn hoofd. „Als we nog verder doorrijden wordt het donker. We kunnen beter teruggaan.”

Iran is getroffen door een ongekende watercrisis, die zo ernstig is dat er plannen worden gemaakt het drinkwater in de provincie Teheran – waar 22 miljoen mensen wonen – op rantsoen te zetten. Alle grote meren in het land zijn bijna volledig drooggevallen, net als de grote rivieren. President Hassan Rouhani belooft „het water terug te brengen”, maar dat lijkt onmogelijk.

Experts wijten de grote droogte aan klimaatverandering, verspilling en de tientallen nieuw gebouwde dammen in het gehele land. Het Urmiameer was tien jaar geleden nog 140 kilometer lang en 90 kilometer breed. Intussen hebben duizenden illegale waterputten al het grondwater weggezogen, waardoor water van het meer in lege ondergrondse reservoirs is gelekt.

Na een lange tocht om het lege meer heen, stopt Hamid Ranaghadr bij een van zijn kantoren aan de voormalige oever van het meer. Er ligt sneeuw – voor het eerst in jaren – en met moeite loopt hij naar een zeven meter hoge pier in een nu droge haven. „Ik kan me nog goed herinneren dat in 1997 het water hier over de kade klotste. Nu is er niets meer.”

Het Urmiameer was lang het grootste zoutmeer ter wereld, een magneet voor toeristen en centraal gelegen in Irans belangrijkste agrarische regio. Meer dan drie miljoen mensen wonen rond de oevers. Het verdwenen water heeft tot grote sociale veranderingen geleid. Vissers zijn hun werk kwijt, de hotels staan leeg en milieuexperts waarschuwen voor zoutstormen, veroorzaakt door het losse zout dat op de bodem van het meer ligt. Zulke stormen zullen de akkers in de regio vergiftigen.

„Ons meer is weg en het is de schuld van iedereen”, zegt student Abbas Mohammadi in een internetcafé in Urmia, de stad die heet naar het meer. „Mijn kinderen zullen er nooit in spelen, dat is wel duidelijk.”

In de bergen rond het meer is goed te zien waar het water is gebleven. In de belangrijkste van de elf rivieren die in het meer uitmonden zijn honderden meters brede dammen gebouwd: prestigeprojecten, die staan voor voorspoed en ontwikkeling.

Onder voormalig president Mahmoud Ahmadinejad kreeg de constructietak van de Revolutionaire Garde tientallen grote infrastructurele projecten toegeschoven, met als gevolg dat er in het hele land dammen zijn gebouwd die het water van rivieren herleiden en meren droog doen staan. De Zayanderoudrivier in Isfahan staat droog, net als de zevenhonderd kilometer lange Karoonrivier bij de stad Ahvaz. In het zuiden staat het Hamounmeer droog. En het waterpeil in de Kaspische zee, in het noorden, loopt ook snel terug, zegt Majid Shafiepour, een medewerker van het departement voor milieu in Teheran.

De dammen zijn niet de enige reden voor het watertekort. Het water „wordt verspild”, zegt Shafiepour, die uitlegt dat vrijwel alle akkers in Iran zonder enige vorm van irrigatiemanagement worden besproeid. „Wij zijn een semi-woestijnland, maar we behandelen het water alsof we in jullie land wonen.” Meer dan 90 procent van alle waterconsumptie vindt plaats in de landbouw. „Ze laten het land onderstromen en vervolgens verdampt 80 procent van het water”, zegt Shafiepour.

In het gebied rond het Urmiameer is de hoeveelheid landbouwgrond de afgelopen vijftien jaar verdrievoudigd. Met overheidssubsidies worden nu waterintensieve gewassen zoals suikerbieten en druiven verbouwd. Omdat veel van de landen zijn verkaveld, zijn er de afgelopen jaren ook ongeveer dertigduizend, vaak illegale, waterputten geslagen.

Naast de ecologische gevolgen zorgt het lege meer ook voor sociale onrust. Het opdrogen van het meer leidde drie jaar geleden tot gewelddadige protesten, waarbij ordetroepen uit de hoofdstad werden ingevlogen.

Toch is het moeilijk een schuldige aan te wijzen. Er is simpelweg te veel vraag naar water, zegt milieubeambte Hamid Ranaghadr. „Het is simpel: twintig jaar geleden woonden hier de helft minder mensen en was er een stuk minder landbouw. We zijn met te veel en er is te weinig water voor iedereen.”