Nederlands-Indië zou altijd aan hem blijven trekken

weblog Indisch4ever

Voor schrijver, journalist en kenner van de Nederlands-Indische letteren Joop van den Berg was de onafhankelijkheid van Indonesië boven twijfel verheven. Maar nostalgie was hem evenmin vreemd, getuige zijn verhalenbundels Een mors huis (1991) en Regen over de Digoel (2004) en tal van artikelen over de koloniale tijd voor Trouw en Indische Letteren. Aldoor kwam zijn werk uit op het spanningsveld tussen heimwee naar vroeger en besef van gerechtvaardigde Indonesische onafhankelijkheid.

Hij werd geboren op 30 september 1930 in Bondowoso, in het binnenland van Oost-Java. Zijn vader was zendeling. Het gezin werd tijdens de oorlog geïnterneerd in Japanse kampen. Zijn vader en oudste broer overleefden dat niet. Na een korte, niet afgemaakte studie politieke wetenschappen in Nederland vertrok Joop van den Berg in de jaren vijftig als bestuursambtenaar naar Nieuw-Guinea. Hier schreef hij onder het pseudoniem Vrijbuiter zijn eerste cursiefjes voor de Nieuw-Guinea Koerier, een lokaal krantje. Later werden ze verzameld onder de titel Hollandiase Buitelingen.

Dertien jaar na de onafhankelijkheid van Indonesië kwam ook Nieuw-Guinea los van Nederland, op 31 december 1962. In die woelige tussenperiode groeiden de spanningen tussen Indonesië en Nederland; beide landen eisten het eiland op. In Van den Bergs verhalen ontmoeten we Nederlanders die na de soevereiniteitsoverdracht van 1949 „uit het paradijs zijn getild” en op Nederlands Nieuw-Guinea hoopten op een vertrouwd, koloniaal bestaan. Van den Berg beschrijft de ontheemding van deze groep laatste Nederlanders.

Na terugkeer in Nederland vestigde Van den Berg zich in Hilversum waar hij, vanaf 1965, werkzaam was bij de Radionieuwsdienst van het ANP en later overstapte naar de NOS, waar hij tot aan 1990 eindredacteur was van het televisiejournaal. Maar het voormalige Nederlands-Indië bleef aan Joop van den Berg trekken. Hij bezat duizenden boeken en voorwerpen uit de voormalige kolonie. Hij herontdekte de vergeten Indische schrijfster Dé-Lilah, die een kritisch beeld schetst van liefde en hypocrisie in de koloniale tijd. Ook en stelde de rijke bloemlezing Indië-Indonesië in honderd gedichten (1984) samen. Van grote belangstelling voor taal getuigt zijn lichtvoetig genoteerde studie Soebatten, sarongs en sinjo’s (1990) over Indische woorden in het Nederlands. Van den Berg voelde zich, als blanke, geworteld en thuis in Indië.

Joop van den Berg overleed 25 januari, 83 jaar oud, in een ziekenhuis in het Gooi.