Hoe deze piramide jarenlang overeind bleef

Een gezin uit Soest fraudeerde volgens het OM met beleggingen 43 miljoen euro bij elkaar. Vader, moeder en zoon zijn nu opgepakt. Al in 2011 vermoedde de financiële waakhond AFM dat de familie zich schuldig maakte aan fraude.

Misschien had de Porsche een aanwijzing moeten zijn. Maar aan de bescheiden twee-onder-een-kap-woning in Soest waar die auto voor de deur stond, is niets bijzonders te zien. Hier leek een normaal gezin te wonen. Totdat vader, moeder en één van hun zes kinderen twee weken geleden midden in de nacht werden opgepakt, verdacht van beleggingsfraude van 43 miljoen euro.

Er werd beslag gelegd op het huis, de Porsche, een vuurwapen en Rolex-horloges, samen met twee Mercedessen en een Jaguar die ook in hun bezit bleken te zijn, enkele miljoenen waard. Het Openbaar Ministerie heeft zo’n zeventig bankrekeningen van de familie bevroren. Onbekend is waar de miljoenen zijn gebleven.

De arrestatie volgde op een strafrechtelijk onderzoek, ingesteld nadat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) in 2011 al aangifte van fraude had gedaan. Het voorarrest van de vader en de zoon is met drie maanden verlengd, dat van de moeder met een maand.

De familie J. bood beleggers voornamelijk obligaties aan in Duits en Nederlands vastgoed, via verschillende bedrijven met namen als Regge Vastgoed, Hypothecaire Vastgoed Obligaties, Duitse Investerings Maatschappij Holland en Weststaete. Een piramidefraude, zegt justitie, waarbij rendementen niet werden betaald uit de belegging, zoals beloofd, maar uit de inleg van nieuwe deelnemers. Het kan jaren duren voordat iemand de fraude doorheeft. Zolang het fonds nieuwe beleggers aantrekt, ontvangen de deelnemers het beloofde hoge rendement. Pas als de stroom nieuwe beleggers opdroogt, raakt het fonds in de problemen.

De familie ontkent alles. Zoon Michael J. (30) is verbolgen, zegt zijn advocaat Michel Heemskerk, omdat zijn bedrijven losstaan van de door zijn vader opgerichte beleggingsfondsen . Maar ook vader Hans J. (64) weet van niets. „Er was nooit een voorbedacht plan”, zegt zijn advocaat Mirjam de Vilder. Volgens Geertjan van Oosten, de advocaat van moeder Johanna B. (54), snapt de „lieve huismoeder” er van niets van. „Ze is geschrokken en huilt de hele tijd”.

Uit informatie van curatoren blijkt echter dat er al heel lang signalen waren over Hans J., het hoofd van de ondernemende familie. In 2008 stond hij op de zwarte lijst van Dion Bartels, een voormalige advocaat die opkwam voor gedupeerde beleggers. En ook de AFM en De Nederlandsche Bank hielden Hans J. al sinds 2010 in de gaten. Hoe heeft het spel van de familie J. zo lang kunnen duren?

Boete voor wanbeheer

Het fundament voor de piramide is veertien jaar geleden gelegd, zeggen verschillende betrokkenen. En het spel wordt geraffineerd gespeeld. Op 27 april 2000 richt Johanna B. Recreatie De Regge bv op. Op papier althans, want volgens haar advocaat heeft ze geen idee waar ze voor tekent en heeft haar man de touwtjes in handen. Echtgenoot Hans J. is namelijk net persoonlijk failliet verklaard en mag zelf geen bedrijf oprichten. Tegen curator Kees Schoonderbeek, ook uit Soest, zegt hij dat hij geen baan heeft en leeft van het geld van zijn vrouw. De curator geeft Hans J. uitzonderlijk lang – acht jaar – de tijd om zijn crediteuren een akkoord aan te bieden. Al die tijd is Schoonderbeek in de veronderstelling dat J. geen inkomen heeft, waardoor J. dus geen geld hoeft af te dragen aan de curator.

Als het bedrijf, inmiddels Regge Vastgoed genoemd, in 2012 failliet gaat omdat beleggers hun geld niet meer ontvangen, komt curator René Smink erachter dat Hans J. in 2006 officieel de functie van hoofdbestuurder overnam van zijn vrouw. Verder vindt Smink notariële aktes uit die tijd waar de handtekening van Hans J. onder staat. Smink: „Het is zeer ongebruikelijk dat iemand in een staat van faillissement zonder medeweten en toestemming van zijn curator en zonder nadere controle van de desbetreffende notaris in staat is vennootschappen op te richten en daartoe notariële aktes te ondertekenen”.

Het echtpaar heeft er voor gezorgd dat Regge Vastgoed, net zoals bijna alle fondsen die ze sinds 2000 hebben opgericht, geen vergunning nodig heeft van de AFM. De AFM controleert alleen fondsen waarbij de inleg per belegger minder is dan 100.000 euro, of fondsen waarbij de totale inleg hoger is dan 2,5 miljoen. Beleggers die meer dan 100.000 euro kunnen inleggen, zijn volgens de AFM professioneel genoeg om de risico’s van beleggen in te schatten. En bij een fonds dat kleiner is dan 2,5 miljoen, blijft de schade beperkt. De familie J. richt daarom, afwisselend op naam van vader, moeder en zoon, voornamelijk een heleboel kleine fondsen op.

Glimmende folders

Regge Vastgoed bezit vastgoed in Duitsland en Nederland. Maar volgens curator Smink lang niet zoveel als ze zeggen. Uit de afschriften van Regge Vastgoed, die Smink met hulp van de rechtbank van Hans J. krijgt, blijkt dat J. vele duizenden euro’s uitgaf aan adressenbestanden met potentiële beleggers. Die beleggers stuurt hij glimmende folders vol met zekerheden en garanties. Zo werken de fondsen, volgens de folder, samen met de Belgische firma Schelde Vastgoed Maatschappij, die het vastgoed na een vastgesteld aantal jaren weer terug zal kopen voor een winstgevend bedrag. Curator Smink laat de firma natrekken: „Er stond geen geld op de rekening van de firma en Johanna B. zat in het hoofdbestuur.” Hetzelfde trucje haalt de familie uit met de controlecommissie van het bedrijf, waarvan Hans J zelf voorzitter is. „Hans J. controleerde dus Hans J,” aldus Smink.

Veel informatie krijgt Smink van Henri Lantsheer van de stichting CV in Nood. Deze stichting komt op voor de rechten van beleggers. Lantsheer probeert al vanaf 2011, samen met beleggers die hun rendement niet meer uitbetaald krijgen, om Hans J. als fraudeur te ontmaskeren. Een doorbraak voor hen is de boete van De Nederlandsche Bank in 2012. DNB legt Hans J. persoonlijk 150.000 euro boete op wegens het zonder de vereiste bankvergunning aantrekken en uitlenen van gelden. In 2010 startte de DNB al een onderzoek naar Hans J, nadat AFM bij hen melding hadden gedaan.

Vriendelijk ontvangen

Op dat moment neemt nog steeds neemt niemand het woord fraude in de mond. Sterker nog, in maart 2013 keurt de AFM het prospectus goed van Weststaete, het grootste bedrijf van J. De directeur van Weststaete is op dat moment Marc N, ook een verdachte in deze fraudezaak, maar hij zit niet vast. Een gedupeerde belegger, die niet met zijn naam in de krant wil, ziet de goedkeuring van de AFM in de folder staan die bij hem op de deurmat valt. De zeventiger belegt al twintig jaar, ter aanvulling op zijn pensioen, waarvan hij samen met zijn vrouw niet kan leven, zegt hij. Hij belt de AFM, die bevestigt dat het prospectus is goedgekeurd. Hij belt Graydon, een kredietbeoordelaar van bedrijven, en hoort ook daar geen reden om het fonds niet te vertrouwen. Als laatste stap rijdt hij naar het kantoor van Weststaete in Baarn. Daar wordt hij vriendelijk ontvangen in een bescheiden kantoor waar, dat kan hij zich nog goed herinneren, geen Porsche of Jaguar voor de deur staat. De directeur van Weststaete, Marc N., ontvangt hem persoonlijk. N. garandeert dat hij te vertrouwen is en het spaargeld van de gepensioneerde bijna niet veiliger belegd kan worden. En dat hij de enige initiatiefnemer van het fonds is.

Maar de inschrijving bij de Kamer van Koophandel laat iets anders zien. Namelijk dat Marc N. op 12 juli 2010 Weststaete oprichtte samen met twee anderen: Hans J. en Johanna B. Bij de goedkeuring van een prospectus kijkt de AFM niet naar de Kamer van Koophandel. De controle-instantie wil geen commentaar geven maar verwijst naar de website van de AFM. Daar staat: „De AFM heeft volgens de wet geen mogelijkheden om te controleren of de inhoud van het prospectus juist is. Het is de verantwoordelijkheid van de aanbieder om geen dingen in het prospectus te zetten die onjuist zijn.”

De gedupeerde beleggers wisten dat ze een risico namen. Maar toch is het volgens Lantsheer moeilijk uit te leggen dat de familie nu pas is opgepakt. „Maar uit de maatregelen van het OM mag je afleiden dat deze zaak nu serieus genomen wordt.”

Te serieus, vinden de advocaten. Het OM blaast de zaak volgens hen op. „Het vuurwapen waar ze het over hebben is een dummie,” zegt de advocaat van Michael J. „Ik weet niet waar dat bedrag van 43 miljoen euro aan fraude vandaan komt,” zegt de advocaat van Hans J. Bij haar weten wordt haar cliënt op dit moment verdacht van het verduisteren van slechts 2 miljoen euro. De verdachten mochten tot vorige week vrijdag geen contact met de buitenwereld hebben. „Johanna is ontzettend verdrietig”, zegt haar advocaat. „Vooral omdat ze nu de geboorte van haar kleinkind heeft gemist.”