Groeicijfers zijn iets té mooi

Pas als het vertrouwen van consumenten terug is, kan de economie op gang komen.

Terwijl de economie en de productie voorzichtig herstellen, kan de werkloosheid nog oplopen.
Terwijl de economie en de productie voorzichtig herstellen, kan de werkloosheid nog oplopen. Foto Rien Zilvold

Architecten keken misschien wel het meest uit naar economisch herstel. De crisis heeft hun beroepsgroep hard geraakt; het aantal architectenbureaus is de laatste jaren meer dan gehalveerd.

Maar vandaag neemt Saskia Dijkstra van branchevereniging BNA haar telefoon vrolijk op. Haar leden profiteren al van de economische groeispurt in het laatste kwartaal van vorig jaar, die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gisteren bekendmaakte. Architecten krijgen voor het eerst weer meer opdrachten voor ontwerpen. Dijkstra: „Sommige bureaus hebben het voor het eerst zelfs echt weer druk.”

De groeispurt van 0,7 procent in het vierde kwartaal is de sterkste groei in drie jaar tijd. Vooral de investeringen trokken fors aan. Dat was voor een belangrijk deel te danken aan de relatief goede autoverkopen.

Maar de cijfers, zegt woordvoerder Tom Huyskens van brancheorganisatie BOVAG, lijken mooier dan ze zijn. „Ze geven een vertekenend beeld”, volgens Huyskens. „De verkoop werd puur en alleen gestimuleerd door fiscale ingrepen.” Omdat autokopers per 1 januari minder belastingvoordeel hadden bij de aanschaf, zijn eind vorig jaar nog gauw „extreem veel” auto’s verkocht.

Het effect werd in januari al duidelijk. Worden normaal gesproken circa 10.000 auto’s verkocht in december en het zes- of zevenvoudige in topmaand januari, dit jaar werden zowel in december als in januari ongeveer 40.000 auto’s verkocht.

Dit jaar, zegt Huyskens, zal het niet veel anders zijn dan vorig jaar. Ook al ziet hij wel positieve signalen – op tweedehands automarkten wordt het bijvoorbeeld weer wat drukker – de autoverkoop is afhankelijk van het consumentenvertrouwen. Dat stijgt wel, maar er zijn nog altijd meer pessimisten dan optimisten.

Het lage consumentenvertrouwen wordt veroorzaakt door de moeizame arbeidsmarkt, de ingezakte woningmarkt en de economie in het algemeen. Grote aankopen durven consumenten langzaam weer te doen – de meubelbranche zag in het laatste kwartaal zijn omzet met 4,9 procent stijgen. Maar de mode leverde juist weer 3,4 procent in.

Het CBS meldt een stijging in het aantal openstaande vacatures. „Mensen krijgen weer een beetje vertrouwen in de economie. Ze durven rond te kijken naar andere banen”, zegt Rob Witjes, arbeidsdeskundige van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Hij verwacht dat er dit jaar 13 procent nieuwe vacatures bijkomen, voornamelijk in de de exportgerichte sectoren.

Maar ook Witjes houdt een slag om de arm. „Het aantal nieuwe banen nam het afgelopen kwartaal nog steeds af”, zegt hij. „En sectoren zoals de zorg werden hard geraakt” In het laatste kwartaal van vorig jaar waren er 134 duizend banen minder dan in het vierde kwartaal van 2012. Een recorddaling, meldt het CBS.

De zorg en welzijnssector is de grootste verliezer. Daar verdwenen vorig jaar 38.000 banen. „En dan moet de grote ontslaggolf in de ouderenzorg nog komen”, zegt Bernadet Naber, woordvoerder van Actiz, de vereniging voor ondernemers in de zorg. Actiz verwacht dat dit jaar in de zorg 55.000 ontslagen vallen door de bezuinigingen. „Pas in de kwartaalcijfers van eind 2014 verwacht ik de echte verliezen”, zegt ze.

Toch bieden de CBS-cijfers voornamelijk hoop voor de arbeidsmarkt, zegt Lans Bovenberg, hoogleraar economie aan de universiteit van Tilburg. „De komende maanden komen er misschien geen banen bij, maar dat is logisch.” De arbeidsmarkt loopt volgens Bovenberg altijd achter op de economische groei. „Bedrijven wachten de groei nog even af en pas als die aanhoudt gaan ze weer mensen aannemen.” Het kan zelfs zo zijn dat er de komende maanden mensen ontslagen worden, terwijl de economie aantrekt. „De crisis heeft een  herstructurering van de arbeidsmarkt ingezet. En die houdt nog wel even aan.”

In het laatste kwartaal steeg het aantal vacatures door uitzendbureaus. De flexibilisering op de arbeidsmarkt zet door, denkt Jurriën Koops, directeur van de De Algemene Bond Uitzendondernemingen. Hij deelt de mening van minster Kamp, van Economische Zaken, die vanochtend op een persconferentie zei dat bedrijven zich steeds flexibeler willen en moeten organiseren.

Koops zag het aantal vacatures in november na bijna twee jaar krimp weer aantrekken. „Dat zegt iets over de toekomst op arbeidsmarkt.” zegt hij. Als de economie aantrekt nemen bedrijven eerst flexwerkers aan en als de stijging aanhoudt, komen de vaste arbeidsplaatsen „We zijn eigenlijk de barometer van de arbeidsmarkt. Als wij aantrekken, komt de rest van de arbeidsmarkt vanzelf.”