9 van de 10 boeken op e-readers illegaal? ‘Ongefundeerd’, bewijst next checkt

Het boekenvak staat aan de rand van de afgrond – als we de hausse aan alarmerende cijfers mogen geloven. Het getal dat in vrijwel alle recente opiniestukken stond, ging over digitaal lezen. 9 van de 10 e-boeken zouden ‘illegaal’ zijn.

Waar is het op gebaseerd?

De 90 procent is terug te voeren op een onderzoek uit december, Trends in Digitale Media van marktonderzoeker GfK, dé teller van verkoopaantallen en dé marktonderzoeker. Uit het onderzoek bleek 10 procent van de e-boeken betaald. Het ANP maakte ervan:

“Negentig procent boeken op e-reader is illegaal.”

Diverse media namen het over.

En, klopt het?

De bewering van GfK is gebaseerd op één enkele vraag in het onderzoek – vraag 12 (Hoeveel boeken staan er op uw tablet en voor hoeveel procent heeft u betaald?). 1008 proefpersonen, representatief voor de 12,8 miljoen Nederlanders van 13 jaar en ouder, namen deel aan een enquête. Omgerekend bezat 8,3 procent van de tablets betaalde e-boeken, e-readers 9,4 procent. De bewering dat voor 1 op de 10 e-boeken op e-readers betaald is, lijkt dus te kloppen.

Maar de bewering in de media was: 9 van de 10 e-boeken is ‘illegaal’. Dát staat niet in het onderzoek van GfK: boeken waarvoor niet betaald is, zijn niet per se illegaal verkregen. Veel e-boeken zijn gratis – bijvoorbeeld alle boeken van lang dode schrijvers die geen auteursrechten meer hebben. Uitgevers geven ook regelmatig e-boeken weg: cadeautjes. Die vullen een digitaal boekenplankje mooi op. Als het niks is, staat hij niet in de weg.

Conclusie

De bewering in de media dat 90 procent van de e-boeken illegaal verkregen is, is onzorgvuldig vanwege het woord ‘illegaal’. Dat is een onjuiste omkering van de GfK-conclusie. Daarmee is de bewering ‘ongefundeerd’ te noemen.

Tot slot: GfK vroeg slechts naar het bezit van e-boeken, niet naar het lezen ervan. Of illegale e-boeken de boekenverkoop kannibaliseren, zoals gevreesd – daarvoor is dit onderzoek ook geen bewijs.

Dit betreft een ingekorte versie van de vandaag in nrc.next verschenen rubriek ‘next checkt’. U kunt het hele artikel hier lezen.