Wat je nog niet wist Er waren twéé Sint Valentijns (en ze werden allebei onthoofd)

Valentijnsdag is toch uit Amerika overgewaaid? Nee, niet helemaal. Nederland heeft altijd al zijn eigen ‘Sint Velten’ gehad, die in het katholieke zuiden eveneens op 14 februari wordt vereerd.

Epicentrum van die festiviteiten is het Brabantse dorp Westerhoven waar de ‘Sint Velten-put’ staat. Daarin is het waterpeil hoger dan in het beekje ernaast. De put werd in Brabant dan ook al snel tot ‘wonderput’ omgedoopt. Gelovigen branden er ook vandaag een kaarsje omdat ze denken dat de bron heilzaam is tegen de ‘vallende ziekte’ (epilepsie) en zweren.

Wie de oorspronkelijke Sint Velten of Sint Valentijn was, is niet helemaal duidelijk. Twee heilige Valentijns uit de derde eeuw na Christus komen daar volgens Ineke Strouken het meest voor in aanmerking. Strouken is directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed.

Valentijn nummer 1

De eerste kanshebber was een Romeinse priester die in het jaar 268 werd onthoofd omdat hij in het geheim huwelijken van soldaten zou hebben gesloten. Christenen werden in die tijd vervolgd en soldaten mochten nog niet trouwen. Priester Valentijn, het celibaat gold toen nog niet, was verliefd op de blinde dochter van een cipier. Voor zijn terechtstelling schreef Valentijn haar een briefje dat hij ondertekende met ‘Van je Valentijn’. Nadat de dochter de brief had ontvangen, kon zij volgens de overlevering weer zien. Dit wonder maakte deze Valentijn tot een heilige in de katholieke kerk.

Valentijn nummer 2

De andere Valentijn was de bisschop van Terni in Umbrië (Centraal-Italië). Ook hij werd onthoofd, in het jaar 273, omdat hij zijn geloof weigerde af te zweren. Deze Valentijn werd een heilige omdat hij een kreupel meisje door handoplegging zou hebben genezen. Daarop togen verliefde koppels voortaan naar de bisschop om hun liefde door hem te laten bezegelen. Daarbij kregen ze van Valentijn een bosje bloemen. Ook vandaag zullen stelletjes in de Valentinus-basiliek van Terni, bij de relieken van de bisschop, vragen om de bezegeling van hun liefde.

Half februari voel je de lente al

Maar waarom op 14 februari? Omdat Paus Gelasius I die datum in 496 uitriep tot de dag van de Heilige Valentijn. Dat was volgens Ineke Strouken niet helemaal willekeurig. „Rond deze datum voel je buiten altijd dat de lente het wint van de winter. Dit jaar hebben we natuurlijk een zachte winter, maar ook vorig jaar, toen het zo koud was, voelde ik tijdens een wandeling op 13 februari dat de lente in de lucht hing.” Love is in the air, bedoelt ze maar te zeggen.

Bekend is dat geliefden uit de hogere klassen in Engeland elkaar al in de zeventiende eeuw op 14 februari een kaartje stuurde. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de dagboeken van schrijver Samuel Pepys (1633-1703). Dat werd pas echt populair nadat de posterijen in de negentiende eeuw hun intrede deden. In de VS werd de traditie vervolgens door Engelse immigranten overgenomen.

En ja hoor: Hallmark Cards!

De eerste commercialisering van Valentijnsdag, na de posterijen die er al eerder hun voordeel mee deden, wordt toegeschreven aan Hallmark Cards. In 1913 bracht het bedrijf in de VS voor het eerst een speciale Valentijnskaart uit.

Het zou tot de jaren tachtig duren totdat 14 februari in Amerika uitgroeide tot een waar feest voor marketeers. Voor het eerst werden naast een kaartje en bloemen ook massaal chocolade, sieraden en andere kado’s gegeven. In 2009 bedroegen de Valentijnsverkopen in de VS naar schatting 14,7 miljard dollar.

In Nederland was het de vereniging van bloemisterijen die Valentijnsdag eind jaren veertig, naar Engels en Amerikaans voorbeeld, promootte als dag om je geliefde een bloemetje te sturen. Tot die tijd was de dag in Nederland geen feest voor geliefden.

Bij ons was het de PTT

Het duurde hier tot eind jaren tachtig voordat Valentijnsdag op grote schaal populair werd. Vooral een campagne van de PTT in 1988 droeg daar aan bij. In dat jaar gingen er 1,4 miljoen Valentijnskaarten op de bus. Toen het postbedrijf in 1992 billboards plaatste met een roze hart en de tekst ‘vlinders in mijn buik’ erop, werden er 4,1 miljoen kaarten verkocht. Tijdens de hype groeiden ook de omzetten in kadowinkels en restaurants. „We zagen het vorig jaar al aankomen, maar dit jaar is echt een doorbraak”, zei H. Uiterwijk van het Amsterdamse ‘Palais des Parfums’ op 14 februari 1992 in NRC Handelsblad.

De afgelopen jaren neemt de populariteit van Valentijnsdag weer af. Minder dan een kwart van de Nederlanders zegt dit jaar iets te doen aan Valentijnsdag, zo blijkt uit onderzoek van Q&A Research & Consultancy. Vorig jaar lag dat aandeel volgens Retailnews.nl nog boven de 25 procent. Ook het sturen van bloemen en romantisch dineren wordt minder, zo bleek uit eerder onderzoek. Belangrijkste reden zou zijn dat veel Nederlanders het feest tegenwoordig te commercieel vinden, al zal de crisis er ook wel iets mee te maken hebben.