Boyhood, een film uit geloof en optimisme

De meest bijzondere film in Berlijn volgt twaalf jaar lang het opgroeien van een dromerig jochie. Als kijker kun je niet anders dan melancholiek worden als je de tijd ziet verglijden.

Zij groeiden op. Wij werden oud. Net als bij de ouders van Mason resteert een melancholiek en verbaasd gevoel na bijna drie uur Boyhood van de Amerikaanse regisseur Richard Linklater. Hoe snel het leven voorbij glijdt.

De film Boyhood kreeg gisteren een langdurig, ovationeel applaus op de Berlinale, ook van de doorgaans zuinige pers. Iedereen besefte iets heel bijzonders te hebben gezien. Op zijn minst de winnaar van de Gouden Beer, als de jury althans een knip voor zijn neus waard is.

Linklater nam twaalf jaar de tijd voor deze film over opgroeien in Texas. Twee acteurs – Patricia Arquette en Ethan Hawke – spelen de gescheiden ouders van Mason (Ellar Coltrane) en Samantha (Lorelei Linklater, dochter van). We volgen Mason tijdens de lagere en middelbare school, „de gevangenisstraf die ons allemaal is opgelegd”, aldus Linklater na afloop. Het dromerige jochie met vlashaar wordt een slanke scholier met plukbaardje en bedachtzame ogen. Zijn coole vader, muzikant en kindman, werkt hard om contact met zijn kinderen te houden; zijn moeder werkt hard, maar heeft pech met mannen. En de tijd schrijdt voort: Britney Spears maakt plaats voor Robin Thicke, Bush voor Obama.

Richard Linklater (53) houdt ervan filmtijd en echte tijd te kruisen. Hij is onder meer bekend van de Before-trilogie: Before Sunrise (1995), Before Sunset (2004) en Before Midnight (2013). Daarin brengen de minnaars Ethan Hawke en Julie Delpy een nacht met elkaar door in Wenen en herhalen dat elke negen jaar, in Parijs of Griekenland. Maar in Boyhood stroomt het zand in één doorlopende coming-of-agefilm door de loper. Kinderen schieten omhoog, ouders worden dikker, grijzer, wijzer. Dat heeft iets magisch, zoals een time lapse-video. En ook iets droevigs.

Linklater houdt het echt door de emotionele episodes in Masons leven – een stiefvader die van stiekeme drinker verandert in een meppende bullebak bijvoorbeeld – te doorsnijden met alledaagse, soms bijna saaie momenten. „Het leven ontrolt zich via kleine momenten, niet via mijlpalen zoals de eerste kus.”

Het resultaat is zo echt dat het zwaar valt om op zijn achttiende afscheid te nemen van Mason, zelfs na bijna drie uur. Wanneer hij als eerstejaarsstudent schuchter glimlachend naast een leuk meisje in de woestijn zit, wil je dat de film doorrolt. Want wordt zij misschien zijn grote liefde? Lukt het hem fotograaf te worden? En hoe slaat ma zich door haar legenestsyndroom?

Over een vervolgfilm – Manhood? – wilde Linklater gisteren in Berlijn niet nadenken; voorlopig is hij blij dat deze „sprong in het ongewisse” zo goed afliep. „Deze film is een product van geloof en optimisme”, zei hij. „Denk aan de risico’s. Dat er iemand zou sterven, of dat de kinderen er genoeg van kregen. Ik denk niet dat het legaal is een zesjarige te dwingen twaalf jaar in dezelfde film te spelen.”

Dwang was ook niet nodig, al herinnerde Lorelei Linklater zich dat ze rond haar dertiende vroeg of haar personage Samantha niet gewoon dood kon gaan. „Maar pa zei dat het niet zo’n soort film was.”

Hoofdrolspeler Ellar Coltrane zei dat hij juist toen verliefd op het project werd: Boyhood was een tweede familie waar hij elke negen tot achttien maanden een week bij mocht logeren. Het zien van de film twee maanden geleden – Linklater had de kinderen nooit fragmenten getoond – ervoer Coltrane als „emotioneel en een catharsis”. En gênant, voegde Lorelei daaraan toe. „Pijnlijk om jezelf opnieuw door al die onhandige fases van je leven te zien gaan.”