Australisch zusje helpt Schiphol groeien

De afgelopen vijf jaar leverde de Australische luchthaven Brisbane Schiphol zo’n 76 miljoen euro op. Dat geld wordt weer geïnvesteerd in de Nederlandse luchthaven.

Brisbane Airport levert steeds grotere bijdrage aan winst Schiphol, vorig jaar 28 miljoen euro.
Brisbane Airport levert steeds grotere bijdrage aan winst Schiphol, vorig jaar 28 miljoen euro. Foto Mark Duffus

Op dit stukje Schiphol lopen geen plompe ganzen langs de landingsbaan, maar sierlijke witte ibissen. Op de vliegtuigen geen KLM-blauw maar overal de rood-witte flying kangaroo van de Australische luchtvaartmaatschappij Qantas. Bij de parkeerplek voor vliegtuigspotters hangt een groot waarschuwingsbord: „Pas op: slangen.”

Brisbane Airport, het vliegveld van de derde stad van Australië, is voor bijna 20 procent in handen van Schiphol. De Nederlandse luchthaven verdient goed aan haar Australische investering. Brisbane Airport leverde de afgelopen jaren een steeds grotere bijdrage aan de winst van Schiphol. Vorig jaar, zo staat in de vanochtend gepubliceerde jaarcijfers, was dat 28 miljoen euro.

Het aandeelhouderschap van Brisbane Airport is een erfenis uit de tijd dat Schiphol wereldwijd hard wilde groeien. Onder leiding van topmannen Hans Smits en Gerlach Cerfontaine dong Schiphol in de jaren negentig mee naar luchthavens in de VS, Zuid-Afrika, Italië, Mexico en Australië. In het voorjaar van 1997 sloeg Schiphol haar eerste grote slag. De luchthaven verwierf een belang van 40 procent in een terminal van vliegveld John F. Kennedy in New York. Een paar maanden later kocht Schiphol zich in bij Brisbane Airport. Dat belang werd later vergroot tot 18,7 procent. In totaal investeerde Schiphol zo'n 97 miljoen euro in het belang in Brisbane.

In het nieuwe millennium trapte de Tweede Kamer op de rem. De tijdgeest was veranderd, de jaren van het marktdenken voorbij. De voorgenomen beursgang van Schiphol, waarmee Cerfontaine de overnamekas wilde vullen, werd in 2007 afgeblazen. Niet veel later paste Schiphol zijn groeistrategie aan. Volgens de nieuwe topman Jos Nijhuis was de maatschappelijke functie van Schiphol niet gediend met een privatisering. Groeien wilde de luchthaven nog wel – veel andere grote buitenlandse luchthavens zijn in andere landen actief. Maar voortaan moesten investeringen bijdragen aan „de mainport Schiphol” of het netwerk van KLM.

Het belang van Schiphol in Brisbane Airport past niet in het nieuwe beleid. KLM vliegt niet naar Brisbane en de luchthaven levert Schiphol weinig verkeer op. Maar Brisbane Airport was flink gegroeid. In 1997 had de luchthaven nog 10,5 miljoen passagiers, in 2008 waren dat er 18,5 miljoen. De boom in de Australische mijnbouw was de belangrijkste reden voor de groei, vertelt de Nederlander Roel Hellemons. Hij is door Schiphol gedetacheerd in Brisbane, waar hij verantwoordelijk is voor de strategie. De groei van de mijnbouwindustrie werd veroorzaakt door de vraag van Chinese fabrieken en elektriciteitscentrales naar ijzererts en steenkool uit Australië. Wekelijks vliegen duizenden arbeiders via Brisbane naar de mijnen in de outback.

Over twintig jaar zo groot als Schiphol

Hellemons vertelt dat Brisbane de afgelopen jaren een tweede belangrijke groeimarkt heeft aangeboord: Aziatische toeristen, studenten en zakenreizigers. In 2013 telde Brisbane 22 miljoen passagiers (Schiphol had er 52,5 miljoen).

De winst van Brisbane bedroeg vorig jaar 176 miljoen Australische dollar (117 miljoen euro), op een omzet van 528 miljoen (347 miljoen euro). De aandeelhouders profiteren mee. De afgelopen vijf jaar leverde Brisbane Schiphol zo’n 76 miljoen euro op. „We verdienen goed aan Brisbane, en dat wordt gebruikt voor investeringen in Schiphol”, zegt een woordvoerder van de luchthaven. Volgens de woordvoerder heeft de aangepaste strategie ook „geen impact op het belang dat Schiphol in Brisbane Airport houdt”.

Als gevolg van de snelle groei kampt Brisbane Airport met een capaciteitstekort. Het vliegveld legt daarom een tweede landingsbaan aan en breidt zijn terminals uit.

Hellemons: „Daarmee zal de capaciteit verdubbelen, en kunnen we over twintig jaar net zo groot zijn als het huidige Schiphol.”

Brisbane is niet het enige buitenlandse bezit van Schiphol. De Nederlandse luchthaven is tegenwoordig volledig eigenaar van terminal vier op JFK Airport en heeft 8 procent van zijn aandelen geruild met Aéroports de Paris, de eigenaar van de Parijse vliegvelden Charles de Gaulle en Orly.

Ook werkt Schiphol samen met het Zuid-Koreaanse vliegveld Incheon, en is het actief in Milaan, Hong Kong, Zweden en op Aruba. De buitenlandse activiteiten leverden Schiphol tussen 2010 en 2012 gemiddeld 42 miljoen euro per jaar op, zo meldt de luchthaven – 23 procent van het nettoresultaat.

Indirect zijn de buitenlandse deelnemingen van Schiphol eigendom van de Nederlandse staat. Het ministerie van Financiën is eigenaar van 70 procent van de aandelen, de gemeente Amsterdam bezit 20 procent en Rotterdam 2.

Staatsbedrijven mogen de boer op

Het kabinet beschreef vorig jaar in de ‘Nota Staatsdeelnemingen’ hoe het over de buitenlandse activiteiten van staatsbedrijven denkt. Kort samengevat: staatsbedrijven mogen best een beetje de boer op. „We verdienen gewoon geld”, zei minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) in de Tweede Kamer over Schiphol. „Wat is daar tegen?” In een Kamerbrief verwoordde de minister het vorige maand formeler. „De verkregen winsten, kennis en ervaring uit de buitenlandse activiteiten alsmede de spreiding van het ondernemingsrisico komt direct ten goede aan de versterking (…) van de luchthaven.”

Buitenlandse investeringen van staatsbedrijven zijn echter niet altijd succesvol. Het bekendste voorbeeld is het Duitse avontuur van de Gasunie. De Gasunie nam in 2007 voor 2,1 miljard euro een deel van het Duitse gasnet over. Door tegenvallende resultaten moest het bedrijf 1,5 miljard euro afboeken, en droeg het zo'n 300 miljoen euro minder dividend af. Om die reden hanteert het kabinet nu de regel dat buitenlandse activiteiten van staatsbedrijven „de continuïteit van de onderneming” niet in gevaar mogen brengen. Schiphols buitenlandse bezit bedraagt ongeveer 10 procent van het totale bezit van de luchthaven.