Opinie

Waarom staken die rijke ondernemers?

Verbluffende feiten worden soms verpakt in saaie rapporten. Hoeveel sensatie ligt verborgen in een rapport getiteld Overwegingen bij de loonontwikkeling van De Nederlandsche Bank? Toch ontleedt het rapport twee trends die niet nieuw zijn, maar die zo gedetailleerd en klinisch worden verteld dat de lezer moedeloos achterblijft. De twee trends zijn: stakende bazen en machteloze bonden.

Eerst de lonen. Aan de hand van de cijfers over de contractlonen van de werknemers, gecorrigeerd voor inflatie (de reële lonen) zie je de macht van de bonden per decennium afbrokkelen. Van gretige groei in de jaren zeventig van de vorige eeuw (plus 2,7 procent) die de (industriële) arbeid duur maakte en een banencrisis bracht tot de dalende reële lonen in de jaren tachtig tot de nullijn tussen 1990 en 2009. En nu weer achteruitgang. Zie de machteloosheid van vakbondsonderhandelaars. Zij vertegenwoordigen nu nog maar 20 procent van de werknemers.

De tegenpartij in de cao-onderhandelingen doet het fan-tás-tisch. Kijk maar: de nettowinst van bedrijven groeit en groeit als aandeel in de economie richting 20 procent. En kijk hieronder. Het bedrijfsleven spaart steeds meer geld (op de rechteras), maar staakt zijn investeringen.

Zelfs in de ondernemersvijandige jaren zeventig van de vorige eeuw, toen het linkse kabinet-Den Uyl de toon zette, presteerde het bedrijfsleven beter. Om over na te denken als u morgen de optimistische reacties hoort op de Nederlandse groeicijfers.

Zoals meer autoriteiten weet De Nederlandsche Bank zich geen raad met de paradox van hemelse winsten en lage aardse investeringen. Beursrecords én recordwerkloosheid. Zij noemt drie oorzaken. Investeringen in machines maken plaats voor investeringen in steeds goedkopere ict-systemen. De tweede verklaring snijdt meer houdt: bedrijven investeren meer in het buitenland. Ze houden wat ze hier hebben, maar extra geld gaat naar nieuwe markten waar hun nieuwe klanten wonen. Ondernemingen als Philips en DSM herschikken hun divisies en financieren bijvoorbeeld meer onderzoek en ontwikkeling elders.

Als derde verklaring hint De Nederlandsche Bank op basis van een dik verslag van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op een herschepping van onze economische relaties met het buitenland. De productieprocessen zijn radicaal gewijzigd en gefragmenteerd. Wat vroeger één keten binnen nationale grenzen was, is uit elkaar getrokken. Elke productiefase heeft zijn eigen land van vestiging. Juist multinationals die deze zogeheten waardeketens beheersen, besteden werk uit. Buiten hun concern (outsourcing) en binnen hun concern. Bijvoorbeeld met een apart financieel hoofdkantoor buiten Nederland. En laten nu juist het afgelopen decennium nogal wat grote Nederlandse bedrijven (Hoogovens/Corus, Numico, Stork, KLM, Oce, kabelmaatschappijen, Draka) in handen zijn gekomen van buitenlandse multinationals.