Pionier van de landschapskunst

Nancy Holt (1938-2014)

Land Art-kunstenaar maakte sculpturen op afgelegen plekken in de woestijn.

Sun Tunnels (1976), het bekendste werk van Nancy Holt, ligt ver weg van de bewoonde wereld, nabij het spookstadje Lucin in de woestijn van Utah.
Sun Tunnels (1976), het bekendste werk van Nancy Holt, ligt ver weg van de bewoonde wereld, nabij het spookstadje Lucin in de woestijn van Utah.

Het was de reis van haar leven geweest, zou Nancy Holt later zeggen over de roadtrip die ze in 1968 maakte door het zuidwesten van de Verenigde Staten. Samen met haar echtgenoot, kunstenaar Robert Smithson, en collega-kunstenaar Michael Heizer was ze in een Chevy pick-uptruck de woestijn in getrokken. Ze hadden geulen gegraven in de opgedroogde zoutmeren rond Las Vegas en ze hadden een film gemaakt van het buitenaardse landschap van Mono Lake – beelden die Holt pas in 2004 zou monteren tot de film Mono Lake die zich nu in de collectie van het MoMA in New York bevindt.

Achteraf is de tocht van kunsthistorisch belang gebleken. Omdat de drie kunstenaars er inspiratie opdeden voor werk dat later tot een kunststroming zou uitgroeien: Land Art. Kunst, zo meende Holt, moest niet langer gevangen worden gehouden in musea of galeries, geïsoleerd van de rest van de wereld. Daarom trok zij, en met haar kunstenaars als Walter De Maria en James Turrell, naar buiten, om daar monumentale kunstwerken te maken die zich konden meten met prehistorische plekken als Stonehenge.

Robert Smithson kwam in 1973 om bij een vliegtuigongeluk in Texas, waar hij op zoek was naar een locatie voor een nieuw landschapskunstwerk. Holt overleed afgelopen zaterdag in New York, aan de gevolgen van leukemie. Ze was 75 en nooit hertrouwd. Ze had genoeg aan haar kunst, zei ze.

Haar bekendste werk, Sun Tunnels, maakte Holt in 1976 op een van de meest afgelegen plekken van Amerika, de Great Basin Desert in Utah. Het bestaat uit vier betonnen pijpen die in een kruisvorm op de bodem van een opgedroogd meer liggen. Op de langste en de kortste dag van het jaar omlijsten de cirkels precies de zon tijdens zonsopkomst en zonsondergang. Op andere dagen vormen geboorde gaten in het beton, wanneer de zon er doorheen schijnt, sterrenbeelden als Draak, Perseus en Steenbok. Sun Tunnels is een werk dat de immense afmetingen van de woestijn terugbrengt naar de menselijke schaal. „Het is een desolaat gebied”, zei Holt, „toch is Sun Tunnels toegankelijker dan kunst in musea. Want je kunt er altijd heen.”

Later maakte Holt ook kunstwerken in meer bewoonde gebieden, zoals Dark Star Park in Arlington, Virginia, een installatie van grote betonnen kogels. Maar grote bekendheid kreeg ze nooit. Haar werk was moeilijk verkoopbaar. Bovendien besteedde ze veel tijd aan het documenteren en beheren van Smithsons nalatenschap. Pas in 2010 werd Holt geëerd met haar eerste retrospectief in de Art Gallery van Columbia University en verscheen er een dikke monografie over haar werk.

Met Nederland had Holt een bijzondere band. Ze was erbij, toen Smithson in 1971 zijn werk Broken Hill/Spiral Hill in een Drentse zandafgraving aanlegde. Veertig jaar later keerde ze terug en maakte de film af die haar echtgenoot nooit had kunnen realiseren.