Nu is het stiekem doen wat eigenlijk niet mag

Vandaag stemt het Belgische parlement over de meest vergaande euthanasatiewet ter wereld // De leeftijdsgrens wordt geschrapt // Maar kinderen zijn te impulsief, zeggen tegenstanders

Als het voorstel voor uitbreiding van de euthanasiewet wordt aangenomen, krijgt België een wetgeving die uniek is in de wereld: er is geen leeftijdsgrens voor euthanasie meer.
Als het voorstel voor uitbreiding van de euthanasiewet wordt aangenomen, krijgt België een wetgeving die uniek is in de wereld: er is geen leeftijdsgrens voor euthanasie meer. Foto CORBIS

„De dood wensen” - ze spreekt de woorden met walging uit. „Denkt u nou echt dat een kind weet wat dat betekent?”

Met het collectief Euthanasie Stop staat bio-ethicus Carine Brochier in de stromende regen te protesteren op het Brusselse Vrijheidsplein. Een bont gezelschap van ruim honderd dossards jaunes, de gele hesjes, zoals ze zich noemen.

Onder een spandoek met de oproep ‘We willen een écht debat’ schreeuwt een actievoerder door een megafoon zijn afschuw uit over het Belgische euthanasiewetsvoorstel: het schrappen van de leeftijdsgrens, waardoor euthanasie ook voor kinderen mogelijk wordt.

Als het parlement er vandaag mee instemt heeft België de primeur, en daarom verdringen camerateams, van Al Jazeera tot de Duitse WDR, zich op het plein voor de beste plaatjes.

„160 kinderartsen hebben een petitie getekend tégen het wetsvoorstel,” zegt ethicus Brochier die een bord omhoog houdt met de tekst Care, not kill! „Die artsen zeggen: er is onder kinderen helemaal geen vraag naar euthanasie. Waarom dan toch dit wetsvoorstel?”

Een paar kilometer verderop, in het academisch ziekenhuis UZ Brussel, maakt kinderarts Gerlant van Berlaer een rekensommetje. „Van de in totaal 1.600 kinderartsen in België tekenen er 160 protest aan, dat is dus niet veel.” Van Berlaer groeide de laatste dagen uit tot woordvoerder van de voorstanders van het wetsvoorstel. En ook hij kreeg de internationale media op bezoek. „Het is een uiterst gevoelige kwestie waar in het buitenland met groot ongemak naar wordt gekeken. Het Amerikaanse Newsweek noemde mij en mijn collega’s de child killers.”

Het gebeurt, maar praten mag niet

Met het omstreden wetsvoorstel werd, na eerdere goedkeuring door de senaat, al door een kamercommissie ingestemd. De plenaire stemming van vandaag leek dan ook een formaliteit. Maar de laatste dagen zwol onverwachts het protest aan in binnen- én buitenland.

Nu zijn de kinderen aan de beurt. „En daarna? Onze dementen?” vraagt Euthanasie Stop zich af. „We zitten met kruissnelheid op een glijbaan,” zegt een bezorgde woordvoerder van de Broeders van Liefde, een gemeenschap van lekenbroeders. En ook aartsbisschop Léonard werpt zich in de strijd. Vorige week nog riep hij gelovigen op om met hem een wake te houden tegen de ‘kindereuthanasie’.

„De meeste mensen zijn totaal niet op de hoogte van wat er speelt,” zegt kinderarts Van Berlaer in zijn werkkamer in het UZ Brussel. „Nu nog word je als arts samen met het terminaal zieke kind en zijn ouders gedwongen om in het duister te doen wat eigenlijk niet mag: palliatieve sedatie, de zachte dood, door toedienen van medicatie. Het gebeurt overal, over de hele wereld, maar omdat het over kinderen gaat mag je er niet over praten.”

Blijven opereren in die duistere zone is volgens Van Berlaer niet langer houdbaar.„Als het wetsvoorstel het haalt zal het straks in de praktijk gaan om jaarlijks hooguit een handvol kinderen, en dan nog gelden er zeer strenge voorwaarden.”

Volgens hem is het debat vervuild door een clash tussen „religieus-gebonden en vrijdenkende artsen”. Veel van zijn collega’s die fel gekant zijn tegen het wetsvoorstel komen van ziekenhuizen zoals het aan de Katholieke Universiteit verbonden UZ Leuven.

Van Berlaer: „Het is de aloude KU Leuven-reflex. Maar ik wens geen rekening te houden met wat kardinaal of bisschop vindt. Ik richt me op wat het beste is voor de patiënt die zélf beschikt. En dan geldt er geen kalenderleeftijd maar een mentale leeftijd.”

Eén van zijn patiënten was een jongen van 12, met de dodelijke spierziekte van Duchenne. „Een ding weet je zeker: op den duur begeeft zelfs het allerlaatste spiervezeltje het.”

De jongen belandde uiteindelijk in een speciale leefgroep met lotgenoten waar hij vrienden maakte die hij één voor één zag sterven. „Vaak op de meest dramatische wijze, door verstikking,” zegt Van Berlaer: „Zo’n jongen van twaalf, die getuige is van sterven om hem heen, is snel volwassen. Hij benaderde me en vroeg: ‘Dokter, beloof me dat ik al weg ben voordat ook ik moet stikken.’ Maar wat kon ik hem beloven? Ik kon alleen maar hopen dat hij niet nóg een keer met die vraag op de proppen kwam.”

Op lijden staat geen leeftijd, vindt Farah Laporte van Kinderrechtencoalitie Vlaanderen die de uitbreiding van de euthanasiewet steunt. „Jongeren die ernstig ziek zijn worden vaak sneller volwassen en kunnen eerder de ernst van hun situatie inschatten,” zegt Laporte.

Wat is de waarde van een ziek kind?

Maar het kamp van tegenstanders is daar niet van overtuigd. „Volwassen denken kan pas na de leeftijd van achttien jaar,” zegt de Leuvense kinderarts en professor Stefaan Van Gool. „We zien dat bij misdaaddossiers, dan wordt de impulsiviteit van een minderjarige gebruikt voor een mildere straf. Maar voor euthanasie zou die impulsiviteit plots géén probleem zijn?” Over banale politieke kwesties wordt in dit land „veel langer gediscussieerd dan over het doodspuiten van kinderen,” zegt de Leuvense professor.

Ja, het wordt plots hard en sentimenteel gespeeld, zegt kinderarts Van Berlaer. Daags voor de stemming in het parlement houdt hij dan ook rekening met een, voor hem, onaangename verrassing.

Onlangs kwam een ouderpaar op zijn spreekuur. Ten einde raad. Op de vraag ‘wat is nog de waarde van het leven van ons terminaal zieke kind?’ hadden doktoren geantwoord dat ze als ouders zo niet mogen denken en er zeker niet over moeten praten met hun kind.

„Die mensen waren woedend, gekrenkt,” zegt Van Berlaer. „Bovenop het grote verdriet word je zo ook nog gekwalificeerd als slecht mens.”