Hoe foto van lynchpartij in CAR ‘ansichtkaart’ is voor het westen

Foto Twitter / Peter Bouckaert @bouckap

In deze maandelijkse rubriek beschouwt Martijn Kleppe, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gespecialiseerd in persfotografie, bepaalde foto-onderwerpen. Vandaag: de foto van een lynchpartij in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) die Human Rights Watch gebruikt als campagnemiddel.

Let op: de foto’s in dit artikel kunnen als schokkend worden ervaren.

Vorige week twitterde Human Rights Watch-medewerker Peter Bouckaert een foto (weergegeven onderaan dit bericht) die bijna te gruwelijk is om te laten zien. Onder het toeziend oog van een groep fotografen en een Franse soldaat gooit een jongen het afgerukte been van een slachtoffer op het vuur, waar de rest van het lichaam van deze man al in ligt.

Een foto van dezelfde lynchpartij stond vorige week in NRC Handelsblad bij een artikel over de installatie van de nieuwe president Catherine Samba-Panza. Net nadat ze vertrokken was viel een deel van de door haar toegesproken soldaten een islamitische man aan.

Doelbewust campagnemateriaal

De foto’s zijn geen losse beelden, maar onderdeel van een fotoreeks over de gruwelijkheden die Bouckaert voor de mensenrechtenorganisatie in kaart brengt. Na het overlijden van Mandela leken de westerse media enkel oog te hebben voor Zuid-Afrika, daarom besloot Bouckaert half december dat hij voortaan niet alleen rapporten maar ook foto’s zou sturen over de dingen die in CAR gebeuren. Hij wil met zijn foto’s een grote groep mensen confronteren met wat er gebeurt in het Afrikaanse land. Kleppe:

“Als reactie begon hij een uitgekiende social media campagne en verstuurde foto’s die beschouwd kunnen worden als ansichtkaarten gericht aan de westerse publieke opinie. De strategie van de campagne laat zien hoe non-gouvermentele organisaties doelbewust fotografie inzetten als campagnemiddel.”

De foto’s tonen een groot contrast. Aan de ene kant laten ze de gruwelijkheden zien, maar ook hoe trots de plegers van de misdaden zijn. Bouckaert gebruikt de foto’s om de misdaden te documenteren, de publieke opinie te bespelen en de daders in de toekomst te laten berechten.

Bouckaert gebruikt deze foto om de daders te kunnen vervolgen:

Twitter avatar bouckap Peter Bouckaert #Bangui: soldats en uniforme ayant lynché homme à cérémonie Armée peuvent être identifiés et poursuivis, photo d’eux: http://t.co/2vjIVRZnvG

Op een anderen foto van dezelfde gebeurtenis poseren de daders trots bij het lichaam van hun slachtoffer. Als ware trofee tonen ze hun gruweldaden aan iedereen die het maar wil zien:

Twitter avatar bouckap Peter Bouckaert Uniformed FACA soldiers celebrate in front of burning lynching victim in #Bangui right after army ceremony, horrific. http://t.co/Tnpwl2XPz2

Kleppe:

“Onderzoekster Susie Linfield noemt dit ‘daderfoto’s’ die het schuivende perspectief laten zien. Wij zien daders die medemensen op gruwelijke wensen vermoorden. De daders zien zichzelf als trotse overwinnaars en laten zich fotograferen door de mensen voor wie dit soort gruwelen de realiteit van alledag zijn geworden.”

Trotse Amerikaanse militairen in Abu Ghraib

Een soortgelijke ‘trots’ is terug te zien op de foto’s die leden van het Amerikaanse leger maakten in de Abu Ghraib-gevangenis. Zoals wij foto’s maken van ons dagelijks leven, zo maakten zij foto’s van ‘hun’ gevangenen. Onbewust van de internationale commotie die de beelden zouden gaan veroorzaken poseren de militairen bij een stapel naakte Iraakse gevangenen.

Amerikaanse soldaten staan voor een ‘piramide’ van naakte Iraakse gevangenen in de Abu Ghraib gevangenis in Irak. Foto AP / The New Yorker

Op de martelfoto’s uit Syrië die onlangs op nrc.nl verschenen ontbreken de daders. Ze zijn gemaakt ter documentatie en maken een bijna ambtelijke indruk. Het is waarschijnlijk één van de redenen dat de commotie hierover relatief beperkt bleef. De kans is echter groot dat lezers van dit artikel wel degelijk tot op het bot zullen gruwelen van de foto uit de Centrale-Afrikaanse Republiek. Kleppe over de bewuste foto:

“Zoals de sadistische glimlach van de bewakers op de foto’s van Abu Ghraib gevangenis het nog eens extra moeilijk maken om naar de foto’s te kijken, creëren de fotograferende omstanders op de foto van Bouckaert hetzelfde effect. Niemand grijpt in, integendeel zelfs. De getuigen lijken de scene te willen vastleggen als bewijs dat ze erbij waren.

Het geeft een surreëel beeld dat volgens Bouckaert getoond moet worden. We kunnen ons troosten met de gedachte dat de Human Rights Watch medewerker een nobel doel heeft met het maken en verspreiden van de foto. Dat doel rechtvaardigt om dezelfde reden de keuze om de foto in deze krant te plaatsen.”

Onderstaande foto is vanwege de schokkende inhoud onscherp gemaakt. U kunt de foto scherp bekijken door eenmaal op de foto te klikken.

Lees in NRC Handelsblad de complete beschouwing van Martijn Kleppe (gratis voor abonnees, voor niet-abonnees te lezen voor een klein bedrag).

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is gespecialiseerd in persfotografie. Tips en opmerkingen: beeldverhaal@nrc.nl.