Hij blijft hier nog wel rondlopen

Het Kamerdebat van deze week schaadde (1) de coalitie, (2) de oppositie en (3) Plasterk zelf

Minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk beaamde dat minister van Defensie Jeanine Hennis hem destijds had ontraden in de media op te treden.
Minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk beaamde dat minister van Defensie Jeanine Hennis hem destijds had ontraden in de media op te treden. Foto ANP

Het was een kregelig en kort telefoontje, minder dan een minuut, waarin Alexander Pechtold (D66) dinsdagnacht, in de laatste schorsing, het slechte nieuws aan Diederik Samsom overbracht.

De grootste partij van de constructieve oppositie, C3, zou een motie van wantrouwen indienen tegen minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) wegens diens opereren in de NSA-zaak.

Een half uurtje later was die motie weggestemd: behalve de coalitie, VVD en PvdA, stemden ook de twee andere leden van de C3, ChristenUnie en SGP, tegen. Plasterk was riant gered: 87 om 63 stemmen. Maar niet zonder schade voor hemzelf en de coalitie.

Feit is dat de minister minder in de problemen kwam dan vooraf was voorzegd. Hij maakte excuses voor de onjuiste informatie die hij in Nieuwsuur gaf over vermeende NSA-operaties in Nederland; operaties die hij aan de NSA toeschreef, maar door de eigen diensten bleken te zijn uitgevoerd.

Hij moest beamen dat minister Hennis (Defensie, VVD) hem destijds had ontraden in de media op te treden. En hij moest erkennen dat zijn dienst hem voorafgaand aan zijn optreden in Nieuwsuur vertelde dat hij afging op een setje veronderstellingen, niet op feitelijk inzicht.

Maar de oppositie slaagde er daarna niet in hem verder in de problemen te brengen. Met verbale elasticiteit omzeilde de minister de aanvallen. Ten slotte hengelde hij zelfs de steun van CU en SGP binnen met een „100 procent garantie” dat hij de Kamer nooit meer onjuist zal informeren.

Zo brak de C3 in dit debat in tweeën, met voor alle betrokkenen ongemakkelijke gevolgen. Plasterk zag zijn positie uiteindelijk in vrijwel alle opzichten verzwakt – tegenover de Kamer, tegenover zijn eigen dienst, en tegenover zijn collega Hennis.

Maar vooral Plasterks relatie met de Kamer is door die „100 procent garantie” extra kwetsbaar geworden: er is genoeg grond voor de veronderstelling dat Nederland en het parlement nog lang niet alles weten over het werkelijke opereren van de diensten.

En de grote debatten over de diensten moeten nog gevoerd worden. Zoals over de onthulling van NRC dat de AIVD en de MIVD vorig jaar nog aan de NSA uitlegden hoe je de data van alle deelnemers aan internetfora kunt verzamelen; ook als er geen enkele verdenking tegen die deelnemers bestaat. Ook is vorige week een nog geheim rapport van toezichthouder CTIVD over de verzameling van metadata (wie belt met wie wanneer) gereed gekomen. De CTIVD concludeerde eerder dat de diensten die metadata soms „onrechtmatig” verzamelden.

Verder wacht Plasterk nog een ongemakkelijk debat over het politieke toezicht op de diensten, dat ook volgens inlichtingenmensen zelf vaak lachwekkend zwak is.

En bij dit alles moet bedacht worden dat, ondanks de beeldvorming van het tegendeel, het lekken van informatie over internationale inlichtingenoperaties nog altijd niet gestelpt is.

Het kregelige gesprekje van Pechtold en Samsom legde dinsdag bovendien bloot dat de verhoudingen in de nieuwe coalitie breekbaar blijven. PvdA’ers verweten Pechtold zaken te doen met Wilders. In D66 wezen ze erop dat de PvdA al voor het debat wist dat Plasterk moest blijven. Gedoe dat hoort bij politieke samenwerking, haastten partijen zich gisteren te zeggen. De afspraken over begrotingsbeleid blijven intact.

Maar ook werd weer duidelijk dat elk nieuw debat nieuwe onzekerheden voor dit toverballenverbond kan creëren: je weet vooraf nooit hoe de samenwerkende partijen zich nu weer tot elkaar zullen verhouden.