De oorlog op afstand dankzij Photoshop

Yaseen Al-Obeidy heeft sinds 1968 een fotostudio in Irak. Van drie oorlogen en het bewind van Saddam Hussein is niets te zien, zo blijkt in het Tropenmuseum.

Gouden moskeeën, besneeuwde bergen, lange wimpers, een grote vette slagroomtaart. Alle wensen liggen binnen handbereik voor de klanten van Yaseen Al-Obeidy. Fotostudio Iman, die Al-Obeidy in 1968 in Irak oprichtte, is een droomwereld. Voor zijn lens kunnen klanten de werkelijkheid volledig naar hun hand zetten. Uit de duizenden foto’s die Al-Obeidy sinds 1968 heeft gemaakt, is nu een selectie van honderd beelden te zien in het Tropenmuseum in Amsterdam. Het museum kwam met hem in contact via zijn zoon, die een tijd in Nederland woonde en in 2011 deelnam aan het theaterproject Foto Salon Bagdad van de Letse kunstenares Elina Cerpa.

In de bijna halve eeuw dat Al-Obeidy gewone mensen, veelal buurtgenoten, portretteert, heeft zijn land drie oorlogen meegemaakt en het schrikbewind van Saddam Hussein ondergaan. Hijzelf moest vanwege de onrust zijn studio verplaatsen van de zuidelijke stad Basra naar een buitenwijk van Bagdad. Maar het geweld kreeg nauwelijks weerslag in zijn foto’s. Sterker: naarmate de werkelijkheid buiten steeds gruwelijker werd, worden zijn foto’s steeds dromeriger.

Wel is in zijn werk een andere verandering in de Iraakse maatschappij te zien: gaandeweg verdwijnen de vrouwen uit de foto’s. Een paar beelden laten de aanloop zien naar een gezinsportret, waarbij een gesluierde vrouw verscholen gaat achter het kindje dat ze omhoog houdt. Op het eindresultaat is ze na bewerking helemáál verdwenen. Nog frappanter is een tweeluik van een jonge vrouw. Op de ene foto zit ze er vlot bij, met spijkerbroek, losse haren en blote armen; op de versie voor de buitenwereld zit ze versluierd op een bidmatje tegen een decor van tulpen, denneboom en berg. Een foto uit 1968 toont een echtpaar waarbij de vrouw zelfbewust, met onbedekte haren, in de lens kijkt; maar op verzoek van de fotograaf zijn op de expositie geen recente portretten van vrouwen te zien.

Al-Obeidy specialiseerde zich al vroeg in het retoucheren van zijn foto’s. In het begin waren dat glasnegatieven waarop hij met de hand snorren voller maakte en wimpers toevoegde; met een spray maakte hij de gezichten lichter en egaler. Sinds 2001 bekwaamt hij zich in de digitale fotografie en Photoshop. Zo kan iedereen in de studio van Al-Obeidy zichzelf naar eigen wensbeeld boetseren. De jonge meisjes worden omkranst met Disneyfiguren, een jonge man laat zich in zowel vlot overhemd naast een piano afbeelden als voor een decor van een gouden heiligdom met bidkralen. De computer is een geduldige staalkaart waaruit de klant zijn sfeer kan kiezen, met alle denkbare gradaties van vlot tot vroom.

Met zijn Fotostudio Iman heeft Yaseen Al-Obeidy een dwarsdoorsnede gemaakt van het leven van alledag in de afgelopen bijna halve eeuw in Irak. Zijn portretten zijn het tastbare bewijs dat het leven ondanks oorlog en verdrukking is doorgegaan. In de studio konden zijn modellen even aan de gruwelijke realiteit ontsnappen. Hij kon die zelfs wegretoucheren: volgens het museum krijgt Al-Obeidy regelmatig het verzoek om overleden familieleden bij een groepsportret te photoshoppen. Maar die foto’s krijgt de bezoeker hier niet te zien.