Borstkankerscreening redt geen levens, laat onderzoek zien

Screenen op borstkanker voorkwam geen sterfte bij 90.000 vrouwen. Olie op het vuur van het screeningsdebat.

Vrouwen die aan borstkankerscreening meedoen sterven even vaak aan borstkanker als vrouwen die er niet aan meedoen. Dat rolt uit een groot Canadees onderzoek, waarvan de resultaten na 25 jaar gisteren zijn gepubliceerd in de British Medical Journal.

Dit onderzoekresultaat gooit olie op het vuur van het debat over voor en tegen van borstkankerscreening. „De zin van borstkankerscreening moet worden heroverwogen”, concluderen de onderzoekers zelf. Drie deskundigen die niet bij het onderzoek zijn betrokken sluiten zich daar in een tegelijkertijd gepubliceerd commentaar bij aan. Zij schrijven dat de politiek de screeningsprogramma’s moet heroverwegen: „Dat is niet makkelijk, want regeringen, onderzoeksfinanciers, onderzoekers en artsen hebben gevestigde belangen om eenmaal in gang gezette activiteiten te continueren.”

In Nederland schreef minister Schippers (volksgezondheid) eind vorige maand aan de Tweede Kamer dat „de balans positief uitvalt” voor het Nederlandse screeningsprogramma. Zij concludeerde dat op basis van een net uitgebracht ‘doorgaan’-advies van de Gezondheidsraad.

De Gezondheidsraad baseerde haar advies op de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek. De Canadian National Breast Screening Study is het enige gerandomiseerde onderzoek naar borstkankerscreening dat nooit een verlaging aan borstkankerscreening liet zien. Maar het is ook het enige onderzoek dat is opgezet in een tijd van al tamelijk moderne borstkankerbehandeling en een toegenomen ‘borstbewustzijn’ van vrouwen. Vrouwen stappen tegenwoordig zelf naar de dokter als ze een knobbeltje voelen, vochtafscheiding uit een tepel opmerken, of een ingetrokken tepel zien. Moderne kankerbehandeling en zelfonderzoek bestond nog niet toen in de jaren zestig en zeventig de oudere gerandomiseerde onderzoeken naar het nut van borstkankerscreening begonnen. Die vonden wel een afname van 30 procent onder vrouwen die aan de screening meededen.

Aan het Canadese onderzoek deden bijna 90.000 vrouwen mee. Toen het onderzoek begon waren die 40 tot 60 jaar oud. De helft van de Canadese vrouwen kreeg vijf jaar lang een jaarlijkse screeningsaanbod. De andere helft niet. In die vijf jaar zijn 666 kankers ontdekt bij de gescreende vrouwen, tegen 524 in de niet-gescreende groep. In de 25 jaar erna kwamen nog eens 2584 borstkankers in de oorspronkelijk gescreende groep en 2609 in de niet-gescreende groep aan het licht. Het verschil in sterfte aan borstkanker was statistisch niet duidelijk verschillend: 505 in de oorspronkelijk niet-gescreende groep, tegen 500 in de gescreende groep.