Utrechts ziekenhuis was iets te innovatief

Eén van de grootste algemene ziekenhuizen van Nederland moet vijfmaal de jaarwinst terugbetalen.

Het begon tien maanden geleden met een inval in het ziekenhuis in Nieuwegein. De Nederlandse Zorgautoriteit, een toezichthouder, wil de boekhouding zien want het verdenkt het Sint Antonius Ziekenhuis ervan te hoge vergoedingen in rekening te hebben gebracht voor patiënten. Tot grote verrassing van de raad van bestuur. „Kennelijk is er iets aan de hand, want waarom zouden ze [de toezichthouder, red.] anders binnenkomen”, legde bestuursvoorzitter Douwe Biesma gisteren uit.

Het ziekenhuis besloot zelf een onafhankelijke commissie in te stellen om alle declaraties te onderzoeken, niet alleen die van de vier behandelingen waar de toezichthouder vraagtekens bij had. Gistermiddag werd het resultaat gepresenteerd.

Het Sint Antonius Ziekenhuis declareerde tussen 2008 en 2013 bijna 25 miljoen euro onjuist. Het onjuiste werd te veel gedeclareerd, niet te weinig. Het bedrag komt overeen met vijfmaal de jaarwinst van 2012, het laatste bekende jaar waarover cijfers bekend zijn. Het ziekenhuis zelf vergelijkt de fouten liever met de omzet: het declareerde jaarlijks één procent te veel. Het ziekenhuis gaat alles terugbetalen. De toezichthouder legt daarnaast een boete op van 2,5 miljoen euro.

Het Sint Antonius (4.900 werknemers) is niet zomaar een ziekenhuis. In balanstotaal gemeten is het het grootste algemene ziekenhuis van Nederland. Alleen de universitaire medische centra zijn groter. In omzet gemeten (0,4 miljard euro) is alleen het Zwolse Isala groter.

Wat ging er fout? Het Sint Antonius had de interne controle van declaraties niet op orde. Medewerkers waren onvoldoende opgeleid, de ict haperde, procedures waren niet goed vastgelegd. Door ziekte van de financieel directeur deed de bestuursvoorzitter dat werk er twee jaar bij. Dat is de achtergrond waartegen te veel (soms dubbel) gedeclareerd werd, of dat er medische behandelingen ten onrechte in rekening werden gebracht.

Maar het Sint Antonius ziekenhuis staat voor meer dan een sjoemelende kliniek. De regels voor declaraties in de zorg zijn zo ingewikkeld geworden dat de kans op fouten reëel is, benadrukt de onderzoekscommissie. Ook zijn voorschriften over hoe en wat te declareren door ziekenhuizen dikwijls voor tweeërlei uitleg vatbaar. De onderzoekers stellen dat bij veel van de onjuiste declaraties niet verwijtbaar is gehandeld. Dat komt mede doordat regels onduidelijk zijn of vaak veranderen.

„De gesignaleerde registratie- en declaratie-issues zijn niet alleen relevant voor het Sint Antonius Ziekenhuis”, schrijven de onderzoekers. Het is één van de redenen waarom accountants opnieuw waarschuwen dat zij de jaarrekeningen van 2013 van Nederlandse ziekenhuizen niet zonder voorbehoud kunnen goedkeuren.

Een voorbeeld. Het Sint Antonius geldt als een medisch innovatief ziekenhuis. Sommige medische behandelingen zijn zo bijzonder dat er geen declaratiecode voor bestaat. Dan wordt er in de praktijk een andere diagnose bij vermeld. Een consult mag alleen worden gefactureerd als een medisch specialist één op één contact heeft met de patiënt, en dat gebeurde niet altijd. Verwijdering van oorsmeer werd als een te dure behandeling ingeboekt.

Het ziekenhuis gaat alles terugbetalen aan de zorgverzekeraars. Grote vraag is wat er met patiënten gebeurt die met hun eigen risico zijn gedupeerd. Het ziekenhuis noemt de kans „erg klein” dat patiënten financieel zijn benadeeld. Zeker is dat het Sint Antonius zelf forse financiële schade oploopt. Alles moet uit de reserves komen. Het eigen vermogen is een kleine 100 miljoen euro. Het Sint Antonius was qua financiële gezondheid een gemiddeld ziekenhuis. Straks behoort het tot de financieel zwakkere broeders.