Mummelend, sputterend, slissend en kreunend

Een interview met Michel Houellebecq, dat is zoiets als ‘schrijver zoekt kunstgebit’. De ingevallen mond mummelt, sputtert en slist, kreunt van euh en van meuh, laat ellenlange pauzes vallen. De handen kneden intussen panisch een sjaal. En dat drie kwartier lang, tegenover zes gespannen journalisten met kunstige baardjes in een grauw kantoortje te Berlijn.

Na zo’n foltergesprek neig je tot diagnose. Vroegtijdige dementie? Korsakov? Fobieën? Antidepressiva? Of speelt de man gewoon toneel? Dat de Franse schrijver van Elementaire deeltjes en Platform dat heel goed kan, heeft hij hier op de Berlinale zojuist bewezen met een puntgave komedie.

L’enlèvement de Michel Houellebecq (‘De ontvoering van...’) is het verhaal achter zijn geruchtmakende verdwijning in september 2011. Op de 16de september ontstond een mediastorm toen de doorgaans punctuele schrijver niet kwam opdagen op een promotietournee door Vlaanderen en Nederland. Hij had al maanden geen contact meer met zijn uitgever. Was hij ontvoerd door Al-Qaeda? Verdwenen in zijn nieuwste roman, De kaart en het gebied, personages niet spoorloos om stiekem euthanasie te plegen?

De schrijver dook weer op, zonder verhaal. Dat kennen we nu: Houellebecq werd gekidnapt door drie lompe, goedhartige gangsters. Aan bed geketend in het huis van een bejaard echtpaar bleek hij een veeleisend gijzelaar die continu zeurde om boeken, sigaretten, wijn en deeltijdhoer Fatima. Hoewel hij zijn gastheren het bloed onder de nagels vandaan haalde, liep de ontvoering uit op ouwehoeren rond de keukentafel, waar Houellebecq vertelde over poëzie, de EU en Zweden als de perfecte dictatuur en de gangsters hem een en ander leerden over bodybuilding, Poolse worst en kickboksen. Houellebecq ontpopt zich tot een komiek met zijn geplooide pokerface.

Dit is de enige documentaire waaraan ik ooit zal meewerken, mompelde Houellebecq in Berlijn. Hij is al vaak gevraagd, maar pas toen regisseur Guillaume Nicloux met deze kidnapfilm kwam, hapte hij toe. „Ik vind mezelf niet zo interessant, er moet wel fictie bij, net als in mijn boeken.” Dan kan hij de enige rol spelen die hij kent: zichzelf. „U ziet: de clichés over mij kloppen. Ik ben depressief, snel verveeld en licht autistisch.”

Komedie of documentaire? Als het doel is Michel Houellebecq te tonen zoals hij is, ook een documentaire. Documentaires gaan over de echte wereld, zou je denken. Probleem in dat iedereen meteen in zijn rol schiet zo snel de camera rolt, of juist verkrampt. Een oplossing is iemand net zolang te volgen tot hij de camera gewend is en ‘echt’ wordt. Een tweede optie is spelen: in zijn spel leer je de mens kennen. Met Indonesische massamoordenaars leidde dat vorig jaar tot de huiveringwekkende documentaire The Act of Killing. Hier speelt een schrijver zichzelf. En beter zullen we Houellebecq niet leren kennen.