Kunstoase wordt speeltuin van de jetset

De Londense wijk Mayfair was het domein van veel kunstgalerieën.

Die verdwijnen, om plaats te maken voor dure winkels en appartementen.

Als galeriehouder James Mayor voor zijn raam in de Londense wijk Mayfair staat, telt hij nog een dozijn collega’s. Vroeger waren dat er 22, zegt hij. „Zoals het nu gaat, blijft er een handvol over. Cork Street was sinds het begin van de vorige eeuw hét centrum van de moderne kunst. Nu komen er vast schoenenwinkels.”

Hij zegt het met enige verachting. Schoenenwinkels is zijn verzamelnaam voor Louis Vuitton, Hermès, Chanel, Prada en soortgelijke chique modemerken. Om de hoek, rondom veilinghuis Sotheby’s, hebben ze New Bond Street al overgenomen. De antiekwinkels en galerieën zijn daar op één hand te tellen.

Cork Street wordt bedreigd door hetzelfde lot. Een grote projectontwikkelaar kocht twee jaar geleden een pand met zeven galerieën, waaronder de Mayor Gallery, met als doel er 42 luxe appartementen, een restaurant en winkels te bouwen. De vraag daarnaar is groot. Mayfair is de speeltuin van de jetset; Europese hedgefondsmanagers, Russische oligarchen en Arabische en Chinese rijken zijn er op zoek naar (tweede) huizen.

Na veel juridisch getouwtrek heeft de gemeente Westminster bedongen dat de nieuwe eigenaar drie galerieruimtes moet creëren. Maar dat betekent een verlies van vier. De sloop kan ieder moment beginnen, de galerieën zijn al ontruimd. Intussen heeft een andere projectontwikkelaar aan de overkant van de straat een gebouw met daarin vier galerieën verkocht. Hij zegt hen te zullen betrekken bij de nieuwbouw. En de gemeente belooft van Cork Street een ‘special project area’ te maken, waardoor het bestemmingsplan bepaalt dat er altijd galerieën moeten blijven.

De galeriehouders vrezen echter dat de huren – die nu al tot de hoogste van Londen behoren – nog verder zullen stijgen. Dat betekent dat kleine, onafhankelijke galerieën de ruimtes niet zullen kunnen betalen. Of geen risico’s meer zullen nemen met onbekende kunstenaars, maar alleen grote namen zullen tentoonstellen.

„Deze straat was de barometer voor moderne kunst”, zegt Gary Snell, eigenaar van de Alpha Gallery. Alleen al in de Mayor Gallery hadden Paul Klee, Francis Bacon en Joan Miró hun eerste Londense tentoonstellingen. Cork Street organiseerde een tournee van Picasso’s Guernica, Lucian Freud en David Hockney hingen er, pop-art werd er door de Britten ontdekt. Wat Savile Row is voor maatpakken, en Harley Street voor artsen, was Cork Street voor moderne kunst.

Nu is de straat „ten dode opgeschreven”, voorspelt Snell. Hij vertelt dat in het nieuwe gebouw de ruimten groter zijn, maar „ze hebben drie glazen wanden.” „Hoe moet ik dan iets ophangen? Voor Jimmy Choo’s schoenen is dat perfect. Niet voor een galerie.”

Snell vertrekt. Weg uit Londen. „Er zijn plaatsen waar het voordeliger is me te vestigen. Ik heb nog een bod gedaan op iets om de hoek, maar dat kostte 2 miljoen pond (2,42 miljoen euro).” Hij vertelt dat twee collega’s hetzelfde van plan zijn, een derde gaat met pensioen. Collega Mayor huurt tijdelijk een verdieping boven de Flower Gallery, maar dat betekent dat hij geen etalage meer heeft.

Is het verdwijnen van de galerieën erg? „Tegenwoordig loopt niemand meer binnen om te kopen, zoals vroeger”, meent planoloog Charles Landry, auteur van het boek Culture and Commerce in Mayfair. „Expositieruimtes zijn eigenlijk niet meer nodig.” Niet dat er geen kunst wordt gekocht. Integendeel: de rijken die in Mayfair wonen, kopen wel maar anders: „De Waddington Gallery verkoopt ontzettend veel op kunstbeurzen.”

Maar Landry snapt de ophef: „Bond Street was vijftien jaar geleden bijna failliet. Nu zitten 85 van de honderd grote merken er. Dat is niet hetzelfde als die grappige winkeltjes. Het karakter van de straat zal veranderen.”

Ook Ossian Ward, tot vorig jaar de recensent moderne kunst van uitgaansblad Time Out, heeft het over „de oprukkende nietszeggendheid van Mayfair”. Tegelijkertijd betwijfelt ook hij hoe erg het is als Cork Street verandert. „In Londen gaat alles met golven. De afgelopen tien, vijftien jaar was het belang van Cork Street al tanende. Mijn voorgangster hoefde alleen maar daarheen; alle grote Britse kunstenaars kwamen via die galerieën. Ik keek al veel meer naar de East End, Fitzrovia. Nu, de afgelopen twee jaar, kantelt dat weer; er is wat gaande in Mayfair. David Zwirner [een grote Amerikaanse galeriehouder, red] vestigde zich om de hoek, de Royal Academy of Art wordt vernieuwd. Als je een galerie wilt beginnen, moet je nu naar Mayfair gaan.”