Hij heeft de dood van een patiënte op zijn geweten

Gisteren kwam er na 9 jaar een einde aan de zaak tegen ex-neuroloog Jansen. Niet eerder werd een arts zo zwaar gestraft.

Blij is hij niet. Blij is niet het goede woord, vindt Freddy de Haan, ex-patiënt van Ernst Jansen. „Je kunt niet blij zijn als iemand de gevangenis in moet”, zegt hij, „maar Jansen heeft het wel verdiend.”

De rechtbank in Almelo veroordeelde de omstreden oud-neuroloog (68 jaar) gisteren tot drie jaar gevangenisstraf. Zes jaar cel was geëist. Frank van Gaal, Jansens advocaat, sprak over „een zware tegenslag” voor zijn cliënt.

Voor zover bekend is het de eerste keer in Nederland dat een arts de cel in moet voor medische fouten. Dat een (gewezen) dokter de zelfmoord van een patiënt wordt aangerekend, zoals de Almelose rechtbank doet, is ook heel bijzonder.

De rechtbank acht bewezen dat Jansen zich in de periode tussen 1997 en 2003 in het Medisch Spectrum Twente in Enschede schuldig heeft gemaakt aan het opzettelijk benadelen van de gezondheid van acht patiënten met zwaar lichamelijk letsel tot gevolg en in één geval dus de dood. Jansen zei dat ze ongeneeslijk ziek waren, terwijl dat niet zo was, en behandelde ze met zware medicijnen. Ook is hij veroordeeld voor diefstal en het vervalsen van recepten, het vals opmaken van machtigingsformulieren voor medicijnen en (gedeeltelijk) voor de verduistering van onderzoeksgeld.

De rechtbank vindt dat Jansen zijn zorgplicht op ernstige wijze heeft geschonden. Bij patiënte Marianne Vial – zij pleegde in maart 2000 zelfmoord – hield hij met stelligheid en tegen beter weten vast aan de diagnose multisysteematrofie (MSA), vindt de rechtbank.

Vial dacht volgens haar nabestaanden dat ze alzheimer, MSA en mogelijk ook de spierziekte ALS had en dat ze snel zou overlijden. Er waren volgens de rechtbank doodsangsten ontstaan. „Daaruit volgt dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen de behandeling en de zelfmoord.” Uit een lijkschouwing bleek dat ze aan geen van de drie ziektes leed.

Ook bij andere patiënten werden diagnoses niet bijgesteld, voldeed Jansen niet aan richtlijnen, besprak hij niets met collega’s, liet hij patiënten zonder ze goed te informeren medicijnen slikken die ernstige bijwerkingen gaven. De woorden „willens en wetens” vielen vaak tijdens de uitspraak. Ex-patiënten ervaren tot op de dag van vandaag psychisch en/of lichamelijk leed.

De rechtbank vindt de neuroloog toerekeningsvatbaar, ondanks zijn medicijnverslaving, ADHD en narcistische stoornis. Dit alles heeft hem kennelijk niet belemmerd carrière te maken en te promoveren, is de redenering. De rechtbank acht wel „aannemelijk” dat de misdiagnoses mede door Jansens verslaving in de hand zijn gewerkt. „Maar hij is daar zelf ten volle voor verantwoordelijk. Als arts is hij als geen ander bekend met de werking van medicijnen. Door toch patiënten te behandelen, heeft hij zijn zorgplicht miskend. Dat hij niet de bedoeling heeft gehad zijn patiënten te benadelen, doet er niets aan af.”

Hoewel hij destijds meerdere keren op zijn gedrag is aangesproken, liet hij zich niet corrigeren, stelt de rechtbank. Ook ter zitting heeft Jansen volgens de rechter niet laten blijken het laakbare van zijn handelen in te zien. Ook zei hij: „Verdachte heeft het vertrouwen in de medische stand ernstige schade toegebracht en de neurologie in het bijzonder.”

De celstraf van drie jaar zorgde voor een ontlading in de rechtszaal. Ex-patiënten waren volgens De Haan in tranen. Na afloop vielen tegenover de pers de woorden ‘fantastisch’, ‘uitermate tevreden’ en ‘prima’.

Letselschade-expert Yme Drost, die de ex-patiënten bijstaat, reageerde: „De straf komt overeen met wat ik had gehoopt. Ik ben bijna negen jaar met deze zaak bezig geweest en als die dan wordt afgesloten met zo’n vernietigend oordeel, dan kun je alleen maar tevreden zijn.” Ex-patiënte Ineke Damink: „Ik hoop dat Jansen snel komt waar hij hoort: in de cel.”

Jansen zelf leek het vonnis tamelijk onbewogen aan te horen. „Hij bleef behoorlijk in de plooi, vertrok geen spier”, vertelt De Haan die alle elf zittingsdagen zo op de publieke tribune ging zitten dat hij hem goed kon zien. De pers moest het vonnis in de grootste Nederlandse medische strafzaak ooit via een beeldscherm volgen in een aparte zaal.

Volgens Jansens advocaat is de uitspraak „een flinke dreun” voor zijn cliënt. Van Gaal sprak van een hard oordeel. „Wij hadden kritiek verwacht op zijn medisch handelen maar niet in deze mate. Hij is bedroefd. Hij was al beschadigd, maar is nu nog meer beschadigd.” Het is aannemelijk dat Jansen in hoger beroep gaat, stelt hij.

Met de veroordeling voor de zelfmoord is Van Gaal het „apert oneens. Het is een onwenselijke ontwikkeling. Het is verbazingwekkend dat de rechtbank een medisch specialist verantwoordelijk houdt voor een zelfmoord. Zelfdoding is een eigen beslissing.”

De officier van justitie, Marjolein van Eykelen, vindt het belangrijk dat Jansen nu eindelijk is veroordeeld. Ze is niet teleurgesteld over het feit dat de straf de helft is van wat zij had geëist. „Drie jaar doet recht aan de feiten.” Over een eventueel hoger beroep gaat het OM „eerst eens rustig nadenken”.