‘Het gezag kan niet om de sociale media heen’

De regisseur maakte een bikkelharde film over ongelijkheid en geweld. „De kloof tussen arm en rijk in China is schrijnend.”

De mijnwerker die het onrecht niet meer pikte: Sin Jiang Wu haalt zijn gelijk met een jachtgeweer
De mijnwerker die het onrecht niet meer pikte: Sin Jiang Wu haalt zijn gelijk met een jachtgeweer

Met A Touch of Sin levert de Chinese regisseur Jia Zhang-ke opnieuw een film af die de veranderingen in hedendaags China feilloos vastlegt, zoals hij eerder deed in onder meer Platform en Still Life. Nieuw is de dosis geweld, geweld dat zich meer en meer voordoet in de Chinese maatschappij maar ook terugverwijst naar het verleden: de traditie van de wuxia-film.

Jia: „A Touch of Sin vertelt vier verhalen, die waargebeurd zijn. Het zijn incidenten die in China veel bediscussieerd zijn op Weibo, het Chinese Twitter. Dat heeft een grote impact op de Chinese maatschappij. Als er nu iets in China gebeurt, zoals de ramp met de hogesnelheidstrein waarvan een nieuwsfragment in mijn film zit, wordt dit meteen verspreid via Weibo en door iedereen gedeeld. Omdat de incidenten algemeen bekend zijn, is het heel lastig voor de autoriteiten om ze vervolgens te ontkennen. Ik gebruik Weibo nu zo’n jaar of drie en ben daardoor op de hoogte van vrijwel alles wat in China gebeurt, en dat in een land met 1,4 miljard inwoners.”

De Engelstalige titel A Touch of Sin verwijst naar A Touch of Zen, de wuxia-klassieker uit 1971 van de door Jia bewonderde filmmaker King Hu. Wuxia is de Chinese versie van het genre van de martial-artsfilm dat ontzaglijk populair is in heel Azië en ook cultappeal heeft in het Westen. Het zijn films die zich afspelen in een historische setting, met personages die in opstand komen tegen corruptie en onrecht. De films zijn fameus om hun fraai gestileerde gevechtsscènes, waarin niet met de blote vuist wordt gevochten, maar met zwaarden en ander wapentuig, waarbij de wetten van de zwaartekracht regelmatig getart worden.

Het genre van de wuxia bood Jia een manier om zijn verhaal vorm te geven over vier gewone Chinezen die om diverse redenen naar geweld grijpen in hedendaags China. „De personages in de traditionele wuxia hebben speciale, bovennatuurlijke krachten. Ze kunnen bijvoorbeeld door het bamboebos vliegen. In mijn film zijn de personages gewone mensen zonder magische krachten, maar als ze geconfronteerd worden met geweld reageren ze hierop en transformeren ze voor heel eventjes in de mystieke helden uit de wuxiafilms. Daarom film ik de scènes waarin het geweld uitbarst ook iets gestileerder dan de rest van A Touch of Sin.

„Ik wilde ze surreëel en ongewoon maken, vooral ook omdat voor de meeste mensen geldt dat we in onze levens nooit worden blootgesteld aan dit soort geweld. We zien het meestal alleen op het journaal. In de episode waarin de vrouw uit de massagesalon wraak neemt op de man die haar eindeloos lang met een pakje bankbiljetten op haar gezicht slaat, gaat ze net zo gekleed als de vrouwelijke krijger uit King Hu’s A Touch of Zen en maakt het realisme even plaats voor een gestileerd moment.

„De klassieke Chinese martial-artsfilms zijn bovendien heel politiek, zoals in de films van King Hu waarin zijn hoofdpersonen reageren op de politieke onderdrukking van de Mingdynastie. Om in deze corrupte wereld te overleven, grijpen de helden naar geweld. Ze gebruiken geweld als antwoord op het geweld dat hun is aangedaan, precies zoals mijn personages zich niet bij onrechtvaardigheid neerleggen in de film. Als je die wilt zien als politieke allegorie is dat wat mij betreft prima: de film gaat over de enorme kloof tussen rijk en arm in modern China.

A Touch of Sin leent ook het thema van migratie uit de oude vechtfilms. Daarin maken de personages een reis door het land, op zoek naar gerechtigheid. In hedendaags China is er vooral arbeidsmigratie: mensen verlaten huis en haard in de hoop hun lot elders te verbeteren.

„De film reist als het ware met ze mee, van het uiterste noorden van China tot het zuidelijke gedeelte. Elk verhaal heeft ook een ander dialect. Ik wilde zo veel mogelijk van hedendaags China vastleggen en de verhalen ook inbedden in het landschap. In al mijn films ben ik geïnteresseerd in de relatie tussen mensen en hun omgeving en gebruik ik altijd nieuwe aspecten van het Chinese landschap, zoals hypermoderne luchthavens en hogesnelheidstreinen. Die ruimtes maken deel uit van het nieuwe gezicht van China, een gezicht waarachter veel economische ongelijkheid, corruptie, machtsmisbruik en onrecht schuilgaat. Voor deze sociale ongelijkheid en de zeer scheve inkomensverdeling moet snel een oplossing komen. Anders blijft het misgaan.”